واکاوی فرسایش و کاهش مولفه های اجتماعی از دیدگاه جامعه شناختی (مطالعه موردی: کتاب های فارسی دوره متوسطه دوم)

انسان، موجودی اجتماعی است؛ بنابراین، این جنبه در تمامی علوم و فنون مورد توجه قرار می گیرد. هویت ملی افراد از طریق فرآیند اجتماعی شدن شکل می گیرد، به بخشی از شخصیت آنان تبدیل می شود و در موقعیت های مختلف مورد استفاده قرار می گیرد. از این رو هنگامی که درسی از کتاب فارسی در کلاس تدریس می شود، نخستین موضوعی که ذهن دانش آموز را درگیر می کند، مسائل جامعه شناختی و پیام های نهفته در درس است. این پژوهش به دنبال پاسخ گویی به این سوال می باشد که: چه مولفه های جامعه شناختی در محتوای کتاب های فارسی دوره ی متوسطه ی دوم وجود دارد و این مولفه ها به چه میزان وجود دارند؟ روش پژوهش و مدل اجرایی آن، جامعه آماری، شیوه های جمع آوری اطلاعات و همچنین پایایی داده ها(ضریب کاپا/برآورد قابلیت اعتماد) در این مقاله از تحلیل محتوا(کیفی_کمی) استفاده شده است. برای تعیین مولفه های جامعه شناختی که شامل فرهنگ(ارزش ها و اعتقادات، رفتارها، نمادها و هنجارها)، نهادهای اجتماعی(نهاد خانواده، آموزش و پرورش، سیاست، اقتصاد و نهاد دینی) و تغییرات اجتماعی(تغییر نهادهای سیاسی، تغییر در الگوی رفتار و تغییر در روابط اجتماعی) برگرفته از متون درسی کتب فارسی دوره ی متوسطه ی دوم شامل پایه های دهم، یازدهم، و دوازدهم انتخاب گردید. هر کتاب شامل هجده درس، یک ستایش و یک نیایش است. از این هجده درس، دو درس آزاد وجود دارد که در این پژوهش مورد بررسی قرار نمی گیرند. هر درس از دو قسمت تشکیل شده که در جدول های جداگانه بررسی شدند. ارزیابی داده های حاصل از تحلیل نشان می دهد که در هر سه کتاب فارسی متوسطه دوم مولفه ی فرهنگ بیشتر از همه است که از این میان زیر مولفه ی ارزش ها و اعتقادات و رفتارها فراوانی بیشتری دارند و سپس مولفه ی نهادهای اجتماعی زیر مولفه های نهاد دینی و سیاست بیشترین فراوانی را دارند و سپس مولفه ی تغییرات اجتماعی که از این مولفه، زیر مولفه ی تغییر الگوی رفتار بیشترین فراوانی را دارد.

کلیدواژه ها:

مولفه های اجتماعی ، کتاب فارسی ، سومین نظام آموزشی ، تحلیل محتوا.