بازخوانی فقهی مسئولیت اجتماعی فرد در جامعه ی اسلامی معاصر

مسئولیت اجتماعی فرد، به عنوان یکی از ارکان اساسی در پایداری و سلامت جامعه، همواره مورد توجه اندیشمندان علوم مختلف بوده است. در رویکرد اسلامی، این مفهوم فراتر از یک تعهد اخلاقی یا حقوقی صرف، دارای ابعاد وجدانی و عبادی است که ریشه در توحید و خدامحوری دارد. این پژوهش با هدف بازخوانی فقهی مسئولیت اجتماعی فرد در جامعه ی اسلامی معاصر و با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. در این راستا، تلاش شده است تا با استناد به آیات قرآن کریم، روایات معصومین (علیهم السلام) و مبانی فقهی اهل بیت (ع)، جایگاه و حدود مسئولیت های فرد تبیین گردد. یافته های پژوهش نشان می دهد که در فقه اسلامی، مسئولیت اجتماعی فرد در قالب مفاهیمی همچون امر به معروف و نهی از منکر، نفقه، ولایت و نصیحت ائمه مسلمین، و نیز احترام به حقوق عمومی و حفظ نظم اجتماعی تجلی می یابد. فقه پویای امامیه با ارائه قواعدی همچون «لاضرر» و «تزاحم حقوق»، راهکارهای عملی برای تعادل میان حقوق فردی و مصالح جمعی در بستر جامعه ی معاصر ارائه می دهد. نتیجه نهایی حاکی از آن است که مسئولیت اجتماعی در اسلام، یک ساختار منسجم و متعادل است که ضمن تضمین حقوق فردی، مشارکت فعال شهروندان در تعالی و امنیت جامعه را ضروری می داند.

کلیدواژه ها:

مسئولیت اجتماعی ، فقه اسلامی ، جامعه اسلامی ، حقوق فردی و جمعی ، امر به معروف و نهی از منکر