تحلیل کیفی فرآیندهای شرطی سازی هیجانی و محرکی در شکل گیری هویت جنسی و بلوغ نوجوانان با تفاوت های جنسیتی

هدف: پژوهش حاضر با هدف درک عمیق و زمینه مند فرآیندهای شرطی سازی هیجانی و محرکی در شکل گیری هویت جنسی و تجربه بلوغ نوجوانان ایرانی با تاکید بر تفاوت های جنسیتی انجام شد. روش: مطالعه کیفی با رویکرد پدیدارشناسی تفسیری (IPA) بر روی ۲۸ نوجوان (۱۴ دختر و ۱۴ پسر) ۱۴ تا ۱۸ ساله از سه شهر تهران، اصفهان و مشهد انجام گرفت. نمونه گیری هدفمند با حداکثر تنوع و تا رسیدن به اشباع نظری کامل ادامه یافت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق (میانگین ۸۷ دقیقه) گردآوری و با روش هفت مرحله ای IPA و نرم افزار MAXQDA ۲۰۲۴ تحلیل شدند. اعتبار تحلیل از طریق عضو-بررسی، کدگذاری مستقل، همکار-بررسی و زنجیره کامل شواهد تامین شد. یافته ها: چهار تم فوق وردینیت شناسایی شد: ۱) بدنی که ناگهان بیگانه می شود، ۲) هیجاناتی که ممنوع یا اجباری می شوند، ۳) نگاه هایی که می سوزانند و کلماتی که می مانند، ۴) جنگ درونی برای درست جنسیت بودن. نتایج نشان داد شرطی سازی هیجانی در دختران عمدتا از طریق شرم، گناه و ترس از طرد و در پسران از طریق تحقیر، خشم و اجبار به اثبات قدرت عمل می کند و تفاوت ها نه تنها در شدت، بلکه در کیفیت تجربه زیسته نیز عمیقا جنسیت زده است. نتیجه گیری: هویت جنسی در نوجوانان ایرانی عمدتا نتیجه یک نظام شرطی سازی چندلایه، زودرس و فرهنگ محور است که در صورت عدم مداخله، به آسیب های روانی پایدار منجر می شود. یافته ها لزوم طراحی پروتکل های درمانی بومی مبتنی بر پردازش محرک ها و هیجانات شرطی شده جنسیتی را تایید می کنند.

کلیدواژه ها:

تحلیل کیفی ، پدیدارشناسی تفسیری ، شرطی سازی هیجانی ، شرطی سازی محرکی ، هویت جنسی