مکان یابی بهینه اسکان موقت پس از سیل با رویکرد معماری بومی مطالعه موردی خرم آباد

یکی از مهم ترین دغدغه های نهادهای مسئول در حوزه مدیریت بحران، انتخاب مکان مناسب برای اسکان موقت جمعیت های آسیب دیده پس از وقوع بلایای طبیعی است. در این میان، شهر خرم آباد به عنوان یکی از شهرهای مستعد وقوع سیلاب، در فروردین ماه سال ۱۳۹۸ با سیلی گسترده مواجه شد که به دلیل نبود زیرساخت های کافی برای اسکان اضطراری ساکنین محله های خسارت دیده، خسارات مالی و اجتماعی پس از بحران به طور چشمگیری افزایش یافت.پژوهش حاضر با هدف شناسایی مکان مناسب برای اسکان موقت پس از سیل در شهر خرم آباد انجام شده است و تلاش دارد تا با بهره گیری از معماری بومی منطقه، راهکارهایی عملی و بومی گرا برای طراحی زیرساخت های اضطراری ارائه دهد. روش تحقیق این مطالعه، توصیفی–تحلیلی بوده و داده ها از طریق مطالعات میدانی، مصاحبه با کارشناسان، بررسی اسناد و تحلیل های مکانی در محیط GIS گردآوری شده اند. برای تحلیل و اولویت بندی مکان ها، از مدل تصمیم گیری چندمعیاره AHP استفاده شده است.نتایج حاصل از تحلیل های مکانی نشان می دهد که مناطق جنوبی شهر خرم آباد به دلیل قرارگیری در مسیر جریان های سطحی، عرض کم معابر، نبود شبکه مناسب دفع آب های سطحی و نزدیکی به بستر رودخانه خرم رود، دارای بالاترین خطر سیل خیزی هستند. وقوع سیلاب های شدید در سال های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۸ نیز این موضوع را تایید می کند. در مقابل، مناطق شمالی شهر با ارتفاع بیشتر، شیب طبیعی مناسب برای هدایت رواناب، و فاصله از بستر رودخانه، از ایمنی نسبی بالاتری برخوردارند.بر این اساس، پژوهش حاضر پیشنهاد می دهد که برای احداث زیرساخت های اضطراری و اسکان موقت پس از بحران های طبیعی، تمرکز بر مناطق شمالی شهر خرم آباد می تواند گزینه ای مناسب تر و ایمن تر باشد. همچنین، بهره گیری از اصول معماری بومی در طراحی این فضاها، علاوه بر افزایش کارایی عملکردی، موجب ارتقاء حس تعلق، پایداری اجتماعی و کاهش آسیب های روانی پس از بحران خواهد شد. یکی از مهم ترین دغدغه های نهادهای مسئول در حوزه مدیریت بحران، انتخاب مکان مناسب برای اسکان موقت جمعیت های آسیب دیده پس از وقوع بلایای طبیعی است. در این میان، شهر خرم آباد به عنوان یکی از شهرهای مستعد وقوع سیلاب، در فروردین ماه سال ۱۳۹۸ با سیلی گسترده مواجه شد که به دلیل نبود زیرساخت های کافی برای اسکان اضطراری ساکنین محله های خسارت دیده، خسارات مالی و اجتماعی پس از بحران به طور چشمگیری افزایش یافت.پژوهش حاضر با هدف شناسایی مکان مناسب برای اسکان موقت پس از سیل در شهر خرم آباد انجام شده است و تلاش دارد تا با بهره گیری از معماری بومی منطقه، راهکارهایی عملی و بومی گرا برای طراحی زیرساخت های اضطراری ارائه دهد. روش تحقیق این مطالعه، توصیفی–تحلیلی بوده و داده ها از طریق مطالعات میدانی، مصاحبه با کارشناسان، بررسی اسناد و تحلیل های مکانی در محیط GIS گردآوری شده اند. برای تحلیل و اولویت بندی مکان ها، از مدل تصمیم گیری چندمعیاره AHP استفاده شده است.نتایج حاصل از تحلیل های مکانی نشان می دهد که مناطق جنوبی شهر خرم آباد به دلیل قرارگیری در مسیر جریان های سطحی، عرض کم معابر، نبود شبکه مناسب دفع آب های سطحی و نزدیکی به بستر رودخانه خرم رود، دارای بالاترین خطر سیل خیزی هستند. وقوع سیلاب های شدید در سال های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۸ نیز این موضوع را تایید می کند. در مقابل، مناطق شمالی شهر با ارتفاع بیشتر، شیب طبیعی مناسب برای هدایت رواناب، و فاصله از بستر رودخانه، از ایمنی نسبی بالاتری برخوردارند.بر این اساس، پژوهش حاضر پیشنهاد می دهد که برای احداث زیرساخت های اضطراری و اسکان موقت پس از بحران های طبیعی، تمرکز بر مناطق شمالی شهر خرم آباد می تواند گزینه ای مناسب تر و ایمن تر باشد. همچنین، بهره گیری از اصول معماری بومی در طراحی این فضاها، علاوه بر افزایش کارایی عملکردی، موجب ارتقاء حس تعلق، پایداری اجتماعی و کاهش آسیب های روانی پس از بحران خواهد شد.

کلیدواژه ها:

معماری بومی ، اسکان موقت ، خرم آباد ، سیل.