بررسی اثر زیست محیطی برخی گیاهان توصیه شده برای قرار گیری در تناوب زراعی با عدس (Lens culinaris) به منظور انتخاب سازگارترین گیاه

انتخاب گیاهان در تناوب زراعی با عدس (Lens culinaris)، تاکنون عمدتا براساس معیارهای زراعی به ویژه عملکرد صورت گرفته و اثرات زیست محیطی متفاوت این گیاهان به عنوان یک معیار کلیدی در طراحی تناوب نادیده مانده است. این پژوهش به مقایسه آثار زیست محیطی شش گزینه تناوبی با عدس شامل چاودار (Secale cereal)، جو (Hordeum vulgare)، کلزا (Brassica napus)، سیب زمینی (Solanum tuberosum)، ذرت (Zea mays) و گندم (Titicum aestivum) پرداخت تا پایدارترین گزینه از منظر زیست­محیطی معرفی گردد. اثر شش گیاه معرفی شده بر طبقات سلامت انسان، بوم نظام ­ها و منابع محیطی با استفاده از تکنیک ارزیابی چرخه حیات و کاربرد نرم­افزار سیماپرو (Vr ۹.۵) مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته­ها نشان داد که بیشترین خسارت زیست­محیطی (از نظر هر سه طبقه سلامت انسان، منابع محیطی و بوم نظام ­ها) از طرف چاودار و جو ایجاد شد. اگرچه مقادیر عددی منفی در شاخص بوم نظام های خشکی-مصرف آب، نشان دهنده عملکرد مطلوب چاودار در کاهش فشار بر مصرف آب بود، اما در نهایت و با ادغام تمامی شاخص ها، این گیاه در مقایسه با سایر گزینه ها، بیشترین مجموع آسیب زیست محیطی را به همراه داشت. کمترین خسارت زیست­محیطی از نظر سلامت انسان به سیب­مینی و کلزا اختصاص داشت، به طوری که اثر چاودار بر سلامت انسان به ترتیب ۴۸ و ۶۵ درصد بیشتر از سیب­زمینی و کلزا به دست آمد. تمامی گیاهان مورد بررسی، بیشترین اثر زیست­محیطی را بر سلامت انسان داشتند. اثر همه گیاهان بررسی شده بر مصرف منابع محیطی، ناچیز بود. به طور کلی، با در نظر گرفتن هر سه طبقه خسارت (سلامت انسان، بوم نظام ­ها و منابع محیطی) چاودار و جو نامناسب­ترین گیاه برای قرارگیری در تناوب زراعی با عدس هستند و کمترین خسارت زیست­محیطی به کلزا و سپس سیب­مینی اختصاص داشت. بر این اساس، می­توان گیاهان زراعی کلزا و سیب­زمینی را برای قرارگیری در تناوب زراعی با عدس پیشنهاد نمود تا در راستای نیل به کشاورزی پایدار، علاوه بر تولید مطلوب عدس، سلامت زیست­محیطی نیز حفظ شود.

کلیدواژه ها:

ارزیابی چرخه حیات ، بوم نظام ، تولید پایدار ، سلامت انسان ، منابع محیطی