تحلیل نقش عوامل اقلیمی در افت عملکرد آموزشی مناطق جنوبی کشور

پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش عوامل اقلیمی در افت عملکرد آموزشی دانش آموزان مناطق جنوبی کشور انجام شده است. در دهه های اخیر، تغییرات اقلیمی و افزایش دمای کره زمین به ویژه در مناطق گرم و مرطوب ایران، پیامدهای مستقیم و غیرمستقیمی بر فرآیند یادگیری و کیفیت آموزشی برجای گذاشته است. در این مناطق، مدارس اغلب فاقد زیرساخت های مناسب سرمایشی و تهویه ای هستند و این امر می تواند به کاهش تمرکز، خستگی زودرس، کاهش انگیزش تحصیلی و در نهایت افت عملکرد تحصیلی بینجامد.روش پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی و با رویکرد ترکیبی کمی و کیفی انجام شد. جامعه آماری شامل مدارس ابتدایی و متوسطه اول در چهار استان جنوبی کشور (خوزستان، بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان) بود. داده ها از طریق پرسشنامه های عملکرد شناختی، انگیزش تحصیلی، چک لیست شرایط فیزیکی کلاس و داده های اقلیمی به دست آمده از ایستگاه های هواشناسی جمع آوری شدند. حجم نمونه شامل ۲۴ مدرسه، ۳۶۰ معلم و ۷۲۰ دانش آموز بود که به روش خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. برای تحلیل داده ها از آزمون همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه و مدل معادلات ساختاری استفاده گردید.نتایج نشان داد میان شاخص های اقلیمی (دمای محیط، رطوبت نسبی، تهویه و نور طبیعی) و عملکرد شناختی و تحصیلی دانش آموزان رابطه ای معنادار وجود دارد. افزایش دمای محیط آموزشی به بیش از ۳۲ درجه سانتی گراد موجب کاهش محسوس تمرکز، افت حافظه کوتاه مدت و افزایش میزان خستگی ذهنی می شود. همچنین رطوبت بالا و تهویه نامناسب از طریق ایجاد احساس ناراحتی حرارتی، انگیزش یادگیری را تضعیف می کنند. در مقابل، مدارس دارای تهویه مناسب و نور طبیعی کافی، عملکرد تحصیلی بالاتری را نسبت به مدارس فاقد این ویژگی ها نشان دادند. یافته های کیفی مصاحبه ها نیز نشان داد که گرمای مداوم کلاس ها و کمبود جریان هوای طبیعی، از اصلی ترین دغدغه های معلمان و دانش آموزان در مناطق جنوبی است.بر اساس تحلیل های انجام شده، می توان نتیجه گرفت که عوامل اقلیمی نه تنها از جنبه فیزیولوژیک، بلکه از جنبه های روانی و شناختی نیز در افت عملکرد آموزشی نقش دارند. بدین ترتیب، بهبود شرایط اقلیمی مدارس از طریق طراحی اقلیم محور فضاهای آموزشی، استفاده از تهویه موثر، زمان بندی هوشمند فعالیت های درسی و آموزش معلمان در زمینه مدیریت گرما، می تواند کیفیت یادگیری را به طور قابل ملاحظه ای افزایش دهد. نتایج این پژوهش تاکیدی است بر ضرورت توجه به عدالت اقلیمی در سیاست گذاری آموزشی کشور، زیرا بدون فراهم آوردن محیطی ایمن و آسایش محور، تحقق عدالت آموزشی امکان پذیر نخواهد بود.

کلیدواژه ها:

اقلیم ، دمای محیط آموزشی ، افت عملکرد تحصیلی ، تهویه ، عدالت آموزشی ، مناطق جنوبی ایران