طراحی و تبیین مدل تاب آوری زیرساخت های شهری در برابر مخاطرات اقلیمی با رویکرد ارزیابی دوگانه

با توجه به تشدید پدیده تغییر اقلیم و افزایش تواتر مخاطراتی نظیر سیلاب های ناگهانی، موج های گرمای شدید و خشکسالی ها، زیرساخت های شهری به عنوان شریان های حیاتی جوامع بشری با چالش های بی سابقه ای مواجه شده اند که تهدیدی جدی برای پایداری و امنیت شهروندان محسوب می شود. این پژوهش با هدف طراحی و تبیین مدل تاب آوری زیرساخت های شهری در برابر مخاطرات اقلیمی با رویکرد ارزیابی دوگانه انجام شده است تا با تلفیق ابعاد فیزیکی و نهادی-اجتماعی، راهکاری جامع برای ارتقای توانایی شهرها در مواجهه با شوک های محیطی ارائه دهد. روش تحقیق مورد استفاده در این مطالعه، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و اسنادی است که طی آن با بررسی گسترده ادبیات نظری، مقالات معتبر داخلی و خارجی، و گزارش های سازمان های بین المللی و ملی، شاخص های کلیدی تاب آوری شناسایی و استخراج گردیده اند. یافته های تحقیق نشان می دهد که رویکردهای سنتی و تک بعدی مبتنی صرفا بر مقاومت مهندسی، دیگر کارایی لازم را ندارند و شکاف عمیقی بین استانداردهای طراحی فعلی و واقعیت های اقلیمی آینده وجود دارد. نتایج حاصل از تحلیل داده ها بیانگر آن است که آسیب پذیری زیرساخت ها در ایران ناشی از تعامل پیچیده بین ضعف های ساختاری (مانند فرسودگی و ظرفیت پایین شبکه ها) و نارسایی های مدیریتی (مانند پراکندگی سازمانی و نبود یکپارچگی در حکمرانی) است. مدل پیشنهادی این پژوهش بر این نکته تاکید دارد که تاب آوری زیرساخت ها نیازمند یکپارچه سازی سرمایه فیزیکی با سرمایه اجتماعی و نهادی است؛ به این معنا که تقویت استحکام سازه ای باید همرا با بهبود کارایی ساختارهای مدیریتی، افزایش مشارکت مردمی و بازنگری در قوانین و مقررات صورت پذیرد. در نهایت، این مطالعه پیشنهاد می کند که برای دستیابی به شهری تاب آور، لازم است سیاست گذاران شهری از رویکرد واکنشی و بازسازی پس از حادثه به رویکرد پیشگیرانه و مبتنی بر مدیریت ریسک تغییر مسیر دهند و با بهره گیری از فناوری های نوین و هوشمندسازی، زیرساخت هایی منعطف و تطبیق پذیر طراحی کنند که قابلیت جذب شوک ها و بازیابی سریع را داشته باشند.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، زیرساخت های شهری ، مخاطرات اقلیمی ، ارزیابی دوگانه ، حکمرانی شهری