مدرسه و تربیت سوژه مطیع

این پژوهش با رویکردی پدیدارشناختی-توصیفی و با تکیه بر چارچوب نظری ترکیبی مبتنی بر فلسفه پدیدارشناسی (هوسرل، ون مانن، گادامر) و نظریه های انتقادی و تربیتی (آرنت، هابرماس، باقری، نقیب زاده)، به بررسی تجربه زیسته دانش آموزان در فرآیند پذیرش و نهادینه سازی قواعد مدرسه می پردازد. هدف اصلی، کشف سازوکارهایی است که از طریق آن ها، نظام آموزشی به تربیت «سوژه مطیع» مبادرت ورزیده و امر پرسشگری و خودآیینی را در بستر زیست روزمره مدرسه خاموش می سازد. روش شناسی پژوهش، کیفی انسان محور و مبتنی بر مصاحبه های عمیق پدیدارشناختی با دانش آموزان مقاطع مختلف تحصیلی بوده است. یافته ها در قالب شش مضمون پدیدارشناختی کلیدی شکل گرفت: «عادی شدن اطاعت»، «بدن منضبط»، «سکوت درونی شده»، «زمان انقیادی»، «اقتدار نامرئی» و «عدالت تعلیقی». این مضامین نشان می دهند که انضباط مدرسه نه صرفا یک مکانیسم کنترلی بیرونی، بلکه یک فرآیند درونی سازی مداوم است که هویت فاعلی دانش آموز را در مواجهه با ساختارهای قدرت مدرسه (معلم، برنامه درسی، فضا) بازتولید می کند. نتیجه گیری حاکی از آن است که مدرسه، ناخواسته یا آگاهانه، در حال تولید شهروندانی است که در برابر منطق قدرت مسلط، فاقد ظرفیت «تامل انتقادی» و «کنشگری اخلاقی» هستند. این مطالعه دلالت های عمیقی برای بازتعریف رابطه قدرت/دانش در آموزش و تمرکز بر تربیت سوژگی اصیل و انتقادی دارد.