اثربخشی مداخلات شناختی-رفتاری گروهی بر کاهش مشکلات هیجانی و بهبود تنظیم هیجان دانش آموزان استثنایی مقطع متوسطه

دوره متوسطه برای دانش آموزان استثنایی به دلیل تغییرات فیزیولوژیک بلوغ، فشارهای روانی و چالش های پیچیده اجتماعی، دوره ای حساس از نظر آسیب پذیری های هیجانی محسوب می شود. مشکلات هیجانی نظیر اضطراب، افسردگی، پرخاشگری و نوسانات خلقی در این گروه از دانش آموزان شیوع بالاتری نسبت به همسالان عادی دارد و می تواند مانع جدی برای یادگیری، سازگاری اجتماعی و گذار موفق به زندگی بزرگسالی باشد. پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی مداخلات شناختی-رفتاری گروهی بر کاهش مشکلات هیجانی و بهبود راهبردهای تنظیم هیجان دانش آموزان استثنایی در مقطع متوسطه انجام شد. روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و مرحله پیگیری بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان استثنایی (دارای ناتوانی های یادگیری، کم توانی ذهنی خفیف و اختلال طیف اوتیسم عملکرد بالا) مشغول به تحصیل در مدارس استثنایی و فراگیر مقطع متوسطه شهر کرمان در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود. نمونه ای به حجم ۶۰ نفر به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جایگزین شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۲ جلسه ۹۰ دقیقه ای تحت مداخلات شناختی-رفتاری متناسب سازی شده قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل مداخله ای دریافت نکردند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه مشکلات هیجانی کودکان و نوجوانان و مقیاس تنظیم هیجان بود. یافته ها نشان داد که مداخلات شناختی-رفتاری به صورت معناداری منجر به کاهش مشکلات هیجانی و بهبود راهبردهای تنظیم هیجان در دانش آموزان استثنایی مقطع متوسطه شده است. نتایج آزمون های تعقیبی نشان داد که این اثربخشی در پیگیری سه ماهه نیز پایدار ماند. نتایج حاکی از آن است که گنجاندن پروتکل های شناختی-رفتاری در برنامه های مشاوره ای مدارس استثنایی مقطع متوسطه می تواند به عنوان یک راهکار پیشگیرانه و درمانی موثر مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مداخلات شناختی-رفتاری ، مشکلات هیجانی ، دانش آموزان استثنایی ، مقطع متوسطه ، تنظیم هیجان