رابطه سبک های فرزندپروری با هویت یابی نوجوانان با نقش میانجی خودپنداره

هدف: پژوهش حاضر با هدف تبیین رابطه میان سبک های فرزندپروری (مقتدرانه، مستبدانه، سهل گیرانه و بی اعتنا) و فرایند هویت یابی نوجوانان، به تحلیل نقش میانجی گرانه و محوری «خودپنداره» می پردازد. روش: این تحقیق با استفاده از روش شناسی مروری-تحلیلی، به بررسی نظام مند و تلفیق یافته های پژوهش های معتبر انجام شده در ایران طی سال های اخیر (۱۳۹۸-۱۴۰۳) پرداخته است. یافته ها: یافته ها نشان می دهد که سبک های فرزندپروری به صورت مستقیم و غیرمستقیم بر شکل گیری هویت نوجوانان تاثیرگذارند. سبک فرزندپروری مقتدرانه، از طریق ایجاد فضایی سرشار از محبت، حمایت و کنترل منطقی، به رشد یک «خودپنداره مثبت و واقع بینانه» در نوجوان منجر می شود. این خودپنداره قوی، به مثابه یک سکوی پرتاب، نوجوان را قادر می سازد تا با موفقیت دوره های کاوشگری (بحران) را طی کرده و به یک هویت کسب شده و منسجم دست یابد. در مقابل، سبک مستبدانه با تضعیف استقلال و عزت نفس، خودپنداره ای منفی ایجاد کرده و نوجوان را به سمت هویت زودرس (مقبول) یا سردرگم سوق می دهد. سبک های سهل گیرانه و بی اعتنا نیز با فقدان ساختار و راهنمایی، به شکل گیری خودپنداره ای ضعیف یا کاذب و در نهایت، به هویت سردرگم و آشفته منجر می شوند. تحلیل ها موید آن است که خودپنداره صرفا یک متغیر جانبی نیست، بلکه «مکانیسم اصلی» و «عدسی» است که نوجوان از طریق آن، کنش های والدین را تفسیر کرده و هویت خود را بر آن مبنا بنا می نهد. نتیجه گیری: کیفیت فرایند هویت یابی در نوجوانان بیش از آنکه تابع مستقیم رفتار والدین باشد، به تصویری که نوجوان در آینه تعاملات والد-فرزندی از خود می سازد (خودپنداره) وابسته است. پیشنهادات: بر اساس یافته ها، پیشنهادهای کاربردی برای والدین (گذار از کنترل صرف به توانمندسازی)، مشاوران مدارس (تمرکز بر تقویت خودپنداره نوجوانان) و سیاست گذاران حوزه سلامت روان (طراحی کارگاه های فرزندپروری آگاهانه) ارائه گردیده است.

کلیدواژه ها:

سبک های فرزندپروری ، هویت یابی ، خودپنداره ، دوره نوجوانی ، اریک اریکسون ، هویت آشفته ، هویت مقتدرانه.