بررسی علل افت تحصیلی درس فارسی در ابتدایی

افت تحصیلی به ویژه در درس فارسی به عنوان زبان ملی و سنگ بنای سوادآموزی، یکی از چالش های جدی نظام آموزش ابتدایی ایران محسوب می شود. این پدیده چندبعدی، ریشه در تعامل پیچیده ای از عوامل درون سازمانی و برون سازمانی دارد. هدف این پژوهش، شناسایی و تبیین سهم نسبی عوامل موثر بر افت تحصیلی درس فارسی در میان دانش آموزان مقطع ابتدایی است. چارچوب نظری پژوهش تلفیقی از دیدگاه سازه گرایی، نظریه های انگیزش تحصیلی، کیفیت تعامل آموزشی و عوامل محیطی-خانوادگی است. روش پژوهش حاضر توصیفی از نوع همبستگی و تحلیلی است. داده ها از دیدگاه ۴۲۰ نفر از معلمان ابتدایی شهرهای مختلف ایران که به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند، گردآوری گردید. ابزار پژوهش پرسشنامه ای محقق ساخته با پنج مقیاس اصلی عوامل آموزشی، روان شناختی، خانوادگی، محتوایی و مدیریتی بود که روایی آن توسط متخصصان و پایایی آن از طریق ضریب آلفای کرونباخ (۰/۹۲) تایید شد. برای تحلیل داده ها از روش های آماری پیشرفته شامل مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) و تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) استفاده شد. یافته های حاصل از مدل سازی معادلات ساختاری نشان داد که عوامل روان شناختی (با ضریب مسیر ۰/۴۵) و کیفیت تعامل معلم و دانش آموز (با ضریب مسیر ۰/۳۸) قوی ترین پیش بین های افت تحصیلی در درس فارسی هستند. پس از آن عوامل خانوادگی (ضریب مسیر ۰/۳۲)، کاستی های محتوای آموزشی (ضریب مسیر ۰/۲۸) و عوامل مدیریتی-حمایتی (ضریب مسیر ۰/۱۹) قرار گرفتند. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره نیز حاکی از آن بود که با کنترل اثر پایه تحصیلی و جنسیت، تفاوت معناداری در ادراک معلمان از شدت تاثیر عوامل خانوادگی و مدیریتی در مناطق مختلف اقتصادی-اجتماعی وجود دارد ([ F(۶, ۸۲۴) = ۴.۷۲, p < .۰۱, \eta^۲ = .۰۶۳ ]). بحث و تبیین یافته ها بر اساس چارچوب نظری نشان می دهد که رویکرد سازه گرایانه به فرآیند یادگیری زبان، در کنار توجه به انگیزه درونی دانش آموزان و ایجاد رابطه عاطفی مثبت در کلاس درس، می تواند نقش محوری در کاهش شکاف تحصیلی ایفا کند. این پژوهش اهمیت توجه نظام مند و همه جانبه به مسئله افت تحصیلی در درس فارسی را خاطرنشان ساخته و پیشنهاد می کند سیاست گذاران، مدیران و معلمان با نگاهی یکپارچه و مبتنی بر شواهد، در تدوین برنامه های مداخله ای اقدام کنند.