تاثیر فناوری های نوین مالی (فین تک) و هوش مصنوعی بر شفافیت و کارایی نظام مالیاتی ایران

در دهه های اخیر، نقش فناوری های دیجیتال در تحول نظام های حکمرانی مالی و اقتصادی کشورها به گونه ای افزایش یافته که عدم بهره گیری از آن ها به معنای عقب ماندگی ساختاری تلقی می شود. نظام مالیاتی ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست و در سال های اخیر با چالش های اساسی همچون فرار مالیاتی گسترده، نبود شفافیت جامع در تراکنش های مالی، عدم یکپارچگی سامانه های اطلاعاتی، پیچیدگی فرایندهای اجرایی و نابرابری بار مالیاتی میان اقشار مختلف روبه رو بوده است. در چنین شرایطی ،فناوری های نوین مالی (فین تک) و هوش مصنوعی می توانند با ایجاد تحول در جمع آوری داده ها، پردازش هوشمند اطلاعات، کشف الگوهای پنهان و ارائه خدمات کارآمدتر به مودیان، مسیر اصلاحات مالیاتی را سرعت بخشند. هدف پژوهش حاضر، بررسی تاثیر فناوری های نوین مالی و هوش مصنوعی بر شفافیت و کارایی نظام مالیاتی ایران و ارائه یک چارچوب لایه ای عملیاتی برای پیاده سازی این فناوری ها است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی بوده و داده ها از منابع علمی معتبر، اسناد سیاستی بین المللی و گزارش های تخصصی استخراج شده است. منظور از شفافیت مالیاتی در این پژوهش، دسترسی دولت به داده های واقعی و به موقع، کاهش عدم تقارن اطلاعاتی، قابلیت ردیابی تراکنش ها، و افزایش اعتماد عمومی است. کارایی نیز شامل سرعت پردازش، کاهش هزینه ها، بهبود کیفیت رسیدگی، و ارتقای عدالت مالیاتی می شود. یافته های اولیه نشان می دهد که استفاده از ابزارهایی مانند فاکتور الکترونیک، تحلیل داده های کلان، یادگیری ماشین، بلاک چین، سامانه های هوشمند ریسک سنجی و خدمات فین تک محور به مودیان، می تواند شکاف مالیاتی را کاهش داده، اجرای قانون مالیات را تقویت کند و شفافیت و کارایی را به طور چشمگیری افزایش دهد. همچنین یک مدل پیشنهادی چهارلایه ای شامل لایه زیرساخت داده، لایه تحلیل هوشمند، لایه نظارت و کنترل، و لایه خدمات مودیان طراحی شده است که می تواند مبنای برنامه ریزی عملیاتی سازمان امور مالیاتی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

فین تک ، هوش مصنوعی ، شفافیت مالیاتی ، کارایی نظام مالیاتی ، دولت هوشمند