نقش مدیران مقطع ابتدایی در ایجاد و ترویج فرهنگ مدرسه ای مبتنی بر شفقت و حمایت عاطفی از دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مدیران مدارس ابتدایی در ایجاد و ترویج فرهنگ مدرسه ای مبتنی بر شفقت و حمایت عاطفی از دانش آموزان در شهرستان بندر ترکمن (استان گلستان) انجام شد. این مطالعه در پی آن بود تا ضمن شناسایی مولفه های این فرهنگ، راهبردهای مدیران، چالش های پیش رو و تاثیر مولفه های فرهنگی بومی (قوم ترکمن) بر رویکرد آنان را مورد واکاوی قرار دهد و در نهایت راهکارهایی برای تقویت نقش مدیران در این زمینه ارائه نماید.این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکت کنندگان شامل مدیران و معلمان مدارس ابتدایی شهرستان بندر ترکمن بودند که با استفاده از نمونه گیری هدفمند معیارمحور و با در نظر گرفتن اصل حداکثر تنوع انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و عمیق گردآوری گردید و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده ها با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی انجام شد و برای تضمین اعتبار یافته ها از معیارهای چهارگانه لینکلن و گوبا (باورپذیری، انتقال پذیری، قابلیت اعتماد و تاییدپذیری) استفاده گردید.یافته های پژوهش به شناسایی «الگوی رهبری مراقبت محور بومی» منجر شد که نشان داد مدیران با ایفای نقش های الگوسازی رفتاری، تسهیل گری ارتباطات عاطفی، حمایت مستقیم از دانش آموزان آسیب پذیر، ایجاد ساختارهای حمایتی و پل زنی فرهنگی، زمینه ساز شکل گیری فرهنگ شفقت در مدرسه می شوند. مولفه های این فرهنگ شامل احترام متقابل، همدلی، ایمنی روانی، همیاری جمعی و شفقت در عمل بود. راهبردهای مدیران موفق عبارت بودند از ایجاد آیین های عاطفی، ارتباط مستمر با خانواده ها، توانمندسازی معلمان و توجه به دانش آموزان آسیب پذیر. مهم ترین چالش ها شامل فرسودگی شغلی مدیران، نمره محوری نظام آموزشی، فقر اقتصادی و تفاوت های فرهنگی بود. فرهنگ قوم ترکمن با ارزش هایی چون ایماق (همبستگی جمعی) و احترام به بزرگتر، به عنوان سرمایه ای اجتماعی در خدمت تقویت شفقت قرار گرفت. راهکارهای پیشنهادی شامل بازنگری در گزینش مدیران با تاکید بر شایستگی بین فرهنگی، طراحی دوره های آموزشی بومی، کاهش بار اداری مدیران و ایجاد نظام ارزشیابی متناسب با رویکرد عاطفی بود.

کلیدواژه ها:

فرهنگ مدرسه ، شفقت ، حمایت عاطفی ، مدیران مقطع ابتدایی ، بندر ترکمن ، رهبری مراقبتی