بررسی اثربخشی آموزش مهارت های زندگی بر کاهش استرس تحصیلی و افزایش تاب آوری روانی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی آموزش مهارت های زندگی بر کاهش استرس تحصیلی و افزایش تاب آوری روانی دانش آموزان دوره متوسطه انجام شده است. استرس تحصیلی به عنوان یکی از مشکلات رایج در میان دانش آموزان، می تواند پیامدهای منفی بر سلامت روان و عملکرد تحصیلی آنان داشته باشد. تاب آوری روانی نیز به عنوان توانایی سازگاری مثبت با شرایط دشوار، نقش محافظتی در برابر استرس ایفا می کند. روش تحقیق از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان دختر دوره متوسطه دوم شهرستان زاهدان در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۶۰ نفر انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش (۳۰ نفر) و کنترل (۳۰ نفر) جایگزین شدند. برای جمع آوری داده ها از دو پرسشنامه استاندارد استفاده شد: پرسشنامه استرس تحصیلی (Gadzella, ۱۹۹۱) با ۳۵ گویه و پنج خرده مقیاس، و پرسشنامه تاب آوری کانر-دیویدسون (CD-RISC) با ۲۵ گویه. روایی پرسشنامه ها با استفاده از نظر متخصصان تایید و پایایی آنها با روش آلفای کرونباخ به ترتیب ۸۹/۰ و ۸۸/۰ محاسبه شد. گروه آزمایش به مدت ۱۲ جلسه ۹۰ دقیقه ای (هفته ای دو جلسه) تحت آموزش مهارت های زندگی (شامل مهارت خودآگاهی، همدلی، ارتباط موثر، مدیریت استرس، مدیریت خشم، حل مسئله و تصمیم گیری) قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس تک متغیره و چندمتغیره تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که بین دو گروه آزمایش و کنترل در استرس تحصیلی و تاب آوری روانی تفاوت معناداری وجود دارد (۰۱/۰p<). به عبارت دیگر، آموزش مهارت های زندگی تاثیر مثبت و معناداری بر کاهش استرس تحصیلی و افزایش تاب آوری روانی دانش آموزان داشت. اندازه اثر آموزش بر استرس تحصیلی ۴۲/۰ و بر تاب آوری روانی ۴۸/۰ بود که نشان دهنده تاثیر نسبتا قوی است. همچنین، نتایج نشان داد که آموزش مهارت های زندگی بر تمامی خرده مقیاس های استرس تحصیلی (به جز واکنش های فیزیولوژیک) تاثیر معناداری داشته است. بر اساس یافته های این پژوهش، می توان نتیجه گرفت که آموزش مهارت های زندگی یک مداخله موثر برای کاهش استرس تحصیلی و افزایش تاب آوری روانی دانش آموزان است. بنابراین، گنجاندن این آموزش ها در برنامه های درسی رسمی و فوق برنامه مدارس و نیز برگزاری کارگاه های آموزشی برای دانش آموزان توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

مهارت های زندگی ، استرس تحصیلی ، تاب آوری روانی ، دانش آموزان ، دوره متوسطه.