مدرسه ی اثربخش با معلمان باانگیزه: مرور نظام مند نقش سیستم های پاداش در ارتقای کیفیت

زمینه و هدف: معلمان دوره ی ابتدایی به عنوان مهم ترین رکن تحقق اهداف تربیتی و نقطه ی آغاز سرمایه گذاری برای آینده ی هر جامعه، بیش از هر عامل دیگری شایسته ی توجه، حمایت و قدردانی هستند. بااین حال، شواهد پژوهشی متعدد حاکی از آن است که نظام آموزش ابتدایی ایران با بحران بی انگیزگی، فرسودگی شغلی و افت کیفیت تدریس در میان معلمان این دوره روبه روست و سیستم های پاداش و مدیریت عملکرد موجود، نه تنها نقشی در مهار این بحران ایفا نمی کنند، که خود به تشدید آن دامن می زنند. پژوهش حاضر با هدف مرور نظام مند پژوهش های داخلی و خارجی در بازه ی زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵، به واکاوی نقش سیستم های پاداش (مادی و معنوی، درونی و بیرونی، فردی و گروهی) در ارتقای کیفیت آموزش ابتدایی از طریق تقویت انگیزش و بهبود عملکرد معلمان پرداخته است.روش شناسی: این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش مرور نظام مند مبتنی بر الگوی پریزما انجام شد. جامعه ی پژوهش شامل ۳۴۸ مطالعه بود که پس از جستجوی هدفمند در پایگاه های علمی معتبر داخلی (نورمگز، مگ ایران، سیویلیکا، ایرانداک) و خارجی (اسکوپوس، وب آو ساینس، اریک، ساینس دایرکت، گوگل اسکالر) و غربالگری چندمرحله ای مبتنی بر معیارهای ورود و خروج، ۹۸ مطالعه برای تحلیل نهایی انتخاب شد. داده ها با استفاده از روش تحلیل مضمون و با بهره گیری از نرم افزار مکس کیودا در شش گام اصلی کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند.نتیجه گیری: مرور نظام مند حاضر نشان می دهد که ارتقای کیفیت آموزش ابتدایی در گرو عبور از نگاه ابزاری و هزینه ای به معلم و بازتعریف او به عنوان «سرمایه ی راهبردی» و «عامل اصلی تحول» است. سیستم های پاداش اثربخش، آنهایی نیستند که صرفا بر افزایش کمی حقوق و مزایا متمرکز باشند، بلکه آنهایی هستند که هم زمان به ابعاد مادی و معنوی، فردی و جمعی، و کوتاه مدت و بلندمدت انگیزش توجه دارند و پاداش را نه به عنوان «ابزاری برای کنترل»، که به مثابه ی «زبانی برای قدردانی» به کار می گیرند. در نظام آموزش ابتدایی ایران، غفلت از پاداش های معنوی و نگاه صرفا اقتصادی به انگیزش معلمان، مهم ترین خلا نظری و عملی در این حوزه است. «احساس ارزشمندی»، «دیده شدن»، «شنیده شدن» و «موثر بودن» عمیق ترین نیازهای انگیزشی معلمان ابتدایی هستند که هیچ یک با افزایش صرف حقوق ارضا نمی شوند. مرور نظام مند حاضر، با آشکارساختن این خلا و ارائه ی تصویری یکپارچه از مولفه ها، سازوکارها و چالش های سیستم های پاداش، افق های تازه ای را برای پژوهش، سیاست گذاری و عمل در حوزه ی مدیریت منابع انسانی در آموزش ابتدایی ایران می گشاید.

کلیدواژه ها:

سیستم های پاداش ، مدیریت عملکرد ، انگیزش معلم ، کیفیت آموزش ابتدایی