تداوم و تحول سنت های تربیتی ایرانشهر در نهادهای علمی عصر اسلامی(قرن دوم تا چهارم هجری)

پژوهش حاضر با هدف بررسی تداوم و تحول سنت های تربیتی ایرانشهر در نهادهای علمی عصر اسلامی طی قرون دوم تا چهارم هجری انجام شده است.با ورود اسلام به ایران، ساختارهای فرهنگی و آموزشی پیشین نه تنها از میان نرفت، بلکه در تعامل با نظام معرفتی جدید، به بازتولید و دگرگونی دست یافت. این مقاله با روش تاریخی‑تحلیلی و با تکیه بر منابع اولیه و پژوهش های جدید، به واکاوی سازوکارهای انتقال میراث تربیتی ایرانشهری به دوره اسلامی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که عناصر بنیادین تربیت ایرانشهری همچون خردگرایی، اخلاق محوری، نظام استاد‑شاگردی و نقش نخبگان دیوانی در تربیت اداری، در نهادهایی چون مسجد، حلقه های علمی، بیت الحکمه و دارالعلم ها استمرار یافت. درعین حال، این سنت ها در مواجهه با آموزه های اسلامی و فلسفه یونانی دچار تحول مفهومی و ساختاری شدند؛ به گونه ای که مفاهیمی مانند فره ایزدی و حکمت خسروانی در قالب های جدیدی چون اخلاق اسلامی، فلسفه سیاسی فارابی و نظام آموزشی مدارس بازتفسیر شدند. نتیجه پژوهش نشان می دهد که تمدن اسلامی در سده های نخستین، نه گسستی کامل از سنت های ایرانی، بلکه تداومی پویا و تحول یافته از آنها را تجربه کرده است.

کلیدواژه ها:

ایرانشهر ، سنت های تربیتی ، نهادهای علمی ، تمدن اسلامی ، قرن دوم تا چهارم هجری ، تداوم فرهنگی ، تحول آموزشی ، حکمت ایرانی ، دیوان سالاری ، بیت الحکمه