طراحی و اعتباریابی الگوی تدریس مبتنی بر نظریه یادگیری زایشی در درس ریاضی و تاثیر آن بر خلاقیت و حل مسئله دانش آموزان دوره متوسطه

پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی الگوی تدریس مبتنی بر نظریه یادگیری زایشی در درس ریاضی و بررسی تاثیر آن بر خلاقیت و توانایی حل مسئله دانش آموزان دوره متوسطه انجام شده است. یادگیری زایشی به عنوان یکی از نظریه های شناختی معاصر، بر نقش فعال یادگیرنده در تولید معنا و ارتباط بین اطلاعات جدید و دانش قبلی تاکید دارد. این نظریه با ماهیت درس ریاضی که نیازمند درک عمیق مفاهیم و ارتباط بین آنهاست، همخوانی ویژه ای دارد. روش تحقیق از نوع آمیخته (کیفی-کمی) با طرح اکتشافی متوالی بود. در بخش کیفی، با استفاده از روش تحلیل محتوا و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۲ نفر از متخصصان آموزش ریاضی و روانشناسی تربیتی، مولفه های الگوی تدریس مبتنی بر نظریه یادگیری زایشی استخراج شد. در بخش کمی، از روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل استفاده شد. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر پایه دهم رشته ریاضی فیزیک شهرستان زاهدان در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۶۰ نفر انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش (۳۰ نفر) و کنترل (۳۰ نفر) جایگزین شدند. برای جمع آوری داده ها از دو ابزار استفاده شد: آزمون خلاقیت تورنس (فرم ب) و آزمون حل مسئله ریاضی محقق ساخته (با ۱۰ مسئله و پایایی ۸۶/۰). گروه آزمایش به مدت ۱۲ جلسه با استفاده از الگوی تدریس طراحی شده آموزش دیدند، در حالی که گروه کنترل با روش سنتی آموزش دریافت کردند. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس تک متغیره و چندمتغیره تحلیل شدند. یافته های بخش کیفی منجر به طراحی الگوی تدریس با ۵ مولفه اصلی (فعال سازی دانش قبلی، ایجاد تعارض شناختی، تولید معنا توسط یادگیرنده، ارتباط سازی بین مفاهیم، و کاربرد در موقعیت های جدید) و ۱۴ زیرمولفه شد. نتایج بخش کمی نشان داد که بین دو گروه آزمایش و کنترل در خلاقیت و توانایی حل مسئله تفاوت معناداری وجود دارد (۰۱/۰p<). الگوی تدریس مبتنی بر یادگیری زایشی تاثیر مثبت و معناداری بر افزایش خلاقیت (با اندازه اثر ۵۲/۰) و بهبود توانایی حل مسئله (با اندازه اثر ۵۸/۰) دانش آموزان داشت. همچنین، این الگو بر تمامی مولفه های خلاقیت (سیالی، انعطاف پذیری، اصالت و بسط) تاثیر معناداری داشته و بیشترین تاثیر بر مولفه "اصالت" (۵۴/۰=Eta) مشاهده شد. بر اساس یافته های این پژوهش، می توان نتیجه گرفت که الگوی تدریس مبتنی بر نظریه یادگیری زایشی، یک الگوی موثر و کارآمد برای آموزش درس ریاضی است که می تواند ضمن افزایش خلاقیت دانش آموزان، توانایی حل مسئله آنان را نیز بهبود بخشد. بنابراین، به کارگیری این الگو در مدارس و آموزش معلمان در این زمینه توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

الگوی تدریس ، یادگیری زایشی ، خلاقیت ، حل مسئله ، درس ریاضی ، دوره متوسطه.