تحلیل روان شناختی بی انگیزگی پنهان در دانش آموزان فعال نما

پدیده ی بی انگیزگی پنهان در دانش آموزان فعال نما، یکی از معماگونه ترین و در عین حال فراگیرترین معضلات روان شناختی و تربیتی در نظام های آموزشی معاصر است. این دانش آموزان، با وجود بروز رفتارهای ظاهرا فعالانه مانند حضور منظم در کلاس، یادداشت برداری دقیق و انجام تکالیف، در باطن از فقدان انگیزه های درونی، اشتیاق اصیل به یادگیری و درگیری عمیق ذهنی رنج می برند. مقاله ی حاضر با رویکردی تحلیلی-روان شناختی به واکاوی این پدیده پرداخته و در چهار بخش اصلی، ابعاد گوناگون آن را مورد کاوش قرار داده است. در بخش نخست، ضمن بازنمایی چهره ی نقاب دار این دانش آموزان، نشانه شناسی دقیقی از رفتارهای آن ها ارائه شده و تمایز میان "فعالیت واقعی" و "فعال نمایی" تبیین گردیده است. بخش دوم به واکاوی ریشه های روان شناختی این پدیده اختصاص دارد و نقش مکانیسم های دفاعی، سندرم ایمپاستر (وانمودی)، ترس از شکست، عدم تحمل ابهام و سبک های فرزندپروری ناکارآمد را در شکل گیری آن تحلیل می کند. در بخش سوم، نقش نظام آموزشی نمره محور و الگوهای ارتباطی معلم-دانش آموز در تثبیت و تشدید این معضل بررسی شده و تاثیر پاداش ها و تنبیه های پنهان بر پرورش دانش آموزان فعال نما تبیین می گردد. بخش چهارم نیز به ارائه ی راهبردهایی برای بازسازی انگیزش درونی و گذار از "نقاب" به "هویت اصیل یادگیری" اختصاص دارد؛ راهبردهایی همچون تغییر کانون توجه از عملکرد به تسلط، تقویت خودکارآمدی و استقلال، ایجاد فضای امن روان شناختی و الگوی نقش آفرینی مثبت معلمان و والدین. نتایج این تحلیل نشان می دهد که پدیده ی فعال نمایی، یک "شکست پنهان" برای نظام آموزشی و "تراژدی خاموش" برای روان فردی دانش آموزان است که رهایی از آن نیازمند تغییر نگرش بنیادین در تمام سطوح، از خانواده و مدرسه تا ساختارهای کلان آموزشی می باشد.

کلیدواژه ها:

بی انگیزگی پنهان ، فعال نمایی ، سندرم ایمپاستر ، انگیزش درونی ، دانش آموزان