مقایسه تصوف در کشف المحجوب و رساله قشیریه

کرامت در فرهنگ عرفان اسلامی از اصطلاحات و مفاهیم پرکاربرد است و تنها در سطح نظری متوقف نمانده ودر سیره عملی عارفان مسلمان نیز، نمودار شده است. اهل معرفت برای تامین اهداف مختلف شخصی و اجتماعیاز کرامت بهره برده اند. ما در این مقاله بر آنیم تا بر اساس نظرات دو شخصیت نامی در حوزه عرفان اسلامی؛ یعنیعلی بن عثمان هجویری و ابوالقاسم قشیری به زمینه های کاربست کرامات در سیره عملی اهل تصوف بپردازیم.بدین منظور، از روش توصیفی- تحلیلی استفاده شده و گردآوری اطلاعات با استناد به منابع کتابخانه ای انجامگرفته است. همچنین، جامعه آماری پژوهش، کتاب های کشف المحجوب و رساله قشیریه می باشد. کرامت درنظر گاه هجویری و قشیری، دو بعد فردی و اجتماعی دارد؛ به این معنا که عارفان گاهی برای تحقق خواسته هایشخصی و گاهی برای نفع عمومی از کرامت استفاده کرده اند. در مجموع، زمینه های مشترک کاربست در دو اثرمذکور عبارتند از: ذهن خوانی و فراست؛ تصرف در نیروها و عناصر طبیعت؛ شنیدن ندای هاتف؛ صحبت با پیامبراندر حیات و ممات؛ ارتباط با حیوانات و شفای بیماران. وجوه تمایز کاربست کرامت در این دو اثر، تنوع و گستردگیبیشتر رساله قشیریه و تعدد مصداق ها و شاهد مثال های آن نسبت به کشف المحجوب و برجسته تر بودن وجهنظری اثر هجویری است. دیگر آن که هجویری به کراماتی چون: گفت و گو با خداوند و نقش بستن عبارت بر بدنشیخ متوفی اشاره کرده و در اثر قشیری از کراماتی چون: اطلاع از غیب، تصرف در اشیاء، گفت و گوی شیخ بادرخت و مرگ و حیات ارادی، سخن به میان آمده است.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: کشف المحجوب ، رساله قشیریه ، کرامت ، عرفان اسلامی ، مشایخ.