معلم هوشمند و تربیت شهروند دیجیتال: چالش ها و فرصت ها در آموزش و پرورش

پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش معلم هوشمند در تربیت شهروند دیجیتال و شناسایی چالش ها و فرصت های پیش روی آموزش و پرورش در این زمینه انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و به روش پدیدارشناسی توصیفی صورت گرفته و مشارکت کنندگان در آن را ۲۲ نفر از معلمان دوره های مختلف تحصیلی شهر [بابلسر] تشکیل داده اند که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و بر اساس اصل اشباع نظری انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری و با بهره گیری از روش کلایزی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته های پژوهش در سه محور اصلی شامل فرصت ها، چالش ها و الزامات تربیت شهروند دیجیتال توسط معلم هوشمند طبقه بندی شد. در محور فرصت ها، مضامینی نظیر دسترسی به منابع نامحدود یادگیری، شخصی سازی آموزش، توسعه سواد رسانه ای و اطلاعاتی، و تقویت مهارت های تفکر انتقادی و خلاقیت دیجیتال استخراج گردید. در محور چالش ها، مضامین اصلی شامل شکاف دیجیتالی میان معلمان و دانش آموزان، نگرانی های مرتبط با امنیت و حریم خصوصی، اعتیاد دیجیتال و کاهش تعاملات انسانی، و ضعف زیرساخت های فناورانه در مدارس شناسایی شد. همچنین در محور الزامات، مضامینی نظیر بازتعریف نقش معلم از انتقال دهنده دانش به تسهیل گر و راهنما، نیاز به توسعه شایستگی های دیجیتال معلمان، تدوین منشور اخلاق دیجیتال برای دانش آموزان، و ضرورت مشارکت خانواده ها در فرایند تربیت شهروند دیجیتال به دست آمد. نتایج پژوهش نشان می دهد که تربیت شهروند دیجیتال مستلزم تحول در نگرش و نقش های معلم است و معلم هوشمند با بهره گیری از فرصت های فناوری و مدیریت هوشمندانه چالش ها می تواند زمینه ساز پرورش نسلی آگاه، مسئولیت پذیر و خلاق در عرصه دیجیتال باشد. این یافته ها تلویحات مهمی برای برنامه ریزی درسی، توسعه حرفه ای معلمان و تدوین سیاست های فناوری آموزشی در نظام آموزش و پرورش دارد.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: معلم هوشمند ، شهروند دیجیتال ، تربیت شهروندی ، فناوری اطلاعات و ارتباطات ، آموزش و پرورش ، پژوهش کیفی