معاون آموزشی به مثابه معمار فرهنگ یادگیری: بازتعریف نقش در عصر تحول دیجیتال و مدرسه هوشمند

پژوهش مروری حاضر با هدف بازتعریف نقش معاون آموزشی در عصر تحول دیجیتال و مدرسه هوشمند، با تاکید بر مفهوم «معاون آموزشی به مثابه معمار فرهنگ یادگیری» انجام شده است. با ورود فناوری های نوین به ویژه هوش مصنوعی به عرصه تعلیم و تربیت، نقش های سنتی مدیران و معاونان آموزشی دستخوش دگرگونی عمیقی شده و نیاز به بازاندیشی اساسی در کارکردها، مسئولیت ها و شایستگی های مورد نیاز آنان، بیش از هر زمان دیگری احساس می شود. یافته های حاصل از مرور نظام مند منابع پژوهشی و تجارب موفق بین المللی نشان می دهد که معاون آموزشی در عصر تحول دیجیتال، دیگر صرفا یک مجری برنامه های از پیش تعیین شده یا ناظر بر امور اجرایی و انضباطی نیست، بلکه به مثابه معمار و خالق فرهنگ یادگیری در مدرسه عمل می کند. این نقش جدید، ابعاد چندگانه و به هم پیوسته ای دارد که عبارتند از: تسهیل گر و توانمندساز در به کارگیری فناوری های نوین در فرایند یاددهی-یادگیری؛ فرهنگ ساز و بسترساز برای ایجاد نگرش مثبت، اخلاقی و مسئولانه نسبت به فناوری در میان معلمان و دانش آموزان؛ مربی و توسعه دهنده حرفه ای معلمان در جهت کسب شایستگی های دیجیتال و توانایی ادغام فناوری در تدریس؛ تسهیل گر مشارکت و همکاری میان همه ذی نفعان مدرسه شامل معلمان، دانش آموزان، والدین و جامعه محلی؛ و رهبر یادگیری که خود الگوی یادگیری مادام العمر است و با اشتیاق و کنجکاوی، افق های تازه ای را به روی مدرسه می گشاید. بررسی تجارب موفق معاونان آموزشی در مدارس پیشرو نشان می دهد که آنان با اتخاذ رویکردهای مبتنی بر اعتماد، شفافیت، مشارکت جویی، توانمندسازی تدریجی، و تمرکز بر روابط انسانی، توانسته اند فرهنگ یادگیری عمیق و پایداری را در مدارس خود ایجاد کنند. این معاونان با استفاده از ابزارهای فناورانه برای شخصی سازی یادگیری، کاهش بار اداری، بهبود ارتباطات و تقویت همکاری، و با توانمندسازی معلمان و دانش آموزان برای استفاده خلاقانه و مسئولانه از فناوری، زمینه را برای تحقق چشم انداز مدرسه هوشمند فراهم می آورند. مقاله حاضر ضمن تبیین ابعاد نظری و یافته های تجربی مرتبط، چارچوبی مفهومی برای بازتعریف نقش معاون آموزشی به عنوان معمار فرهنگ یادگیری در عصر تحول دیجیتال ارائه می دهد و پیشنهادهایی برای بازنگری در برنامه های تربیت و توانمندسازی معاونان آموزشی و نیز برای پژوهش های آتی در این زمینه مطرح می کند.

کلیدواژه ها:

معاون آموزشی ، فرهنگ یادگیری ، تحول دیجیتال ، مدرسه هوشمند ، رهبری آموزشی ، فناوری های نوین .