طراحی مدل یکپارچه مدرسه پایدار با رویکرد مسئولیت پذیری اجتماعی و یادگیری شهروندی

در دهه های اخیر، مفهوم پایداری از حوزه های زیست محیطی فراتر رفته و به یکی از رویکردهای کلیدی در مدیریت سازمان های آموزشی تبدیل شده است. مدرسه پایدار نه تنها به مصرف بهینه منابع و حفظ محیط زیست توجه دارد، بلکه مسئولیت پذیری اجتماعی، مشارکت مدنی و تربیت شهروندانی آگاه و مسئول را در کانون فعالیت های خود قرار می دهد. با این حال، در بسیاری از مدارس، اقدامات مرتبط با پایداری به برنامه های مقطعی یا فعالیت های نمادین محدود شده و فاقد چارچوبی یکپارچه و راهبردی است. نبود مدل جامع می تواند مانع از پیوند موثر میان برنامه های درسی، فرهنگ مدرسه و مسئولیت اجتماعی شود.پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل یکپارچه مدرسه پایدار با تاکید بر مسئولیت پذیری اجتماعی و یادگیری شهروندی انجام شد. روش پژوهش از نوع آمیخته (کیفی–کمی) بود. در مرحله کیفی، با بهره گیری از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با مدیران آموزشی، معلمان و متخصصان حوزه تعلیم و تربیت و تحلیل مضمون، ابعاد و مولفه های مدرسه پایدار استخراج شد. در مرحله کمی، مدل پیشنهادی از طریق تحلیل عاملی تاییدی و مدل یابی معادلات ساختاری مورد آزمون قرار گرفت.یافته ها نشان داد که مدرسه پایدار شامل پنج بعد اصلی است: ۱) رهبری مسئولانه و مشارکتی، ۲) ادغام مفاهیم پایداری در برنامه درسی، ۳) فرهنگ سازمانی مبتنی بر مسئولیت اجتماعی، ۴) مشارکت فعال ذی نفعان محلی، و ۵) مدیریت منابع و محیط مدرسه. نتایج بیانگر آن بود که رهبری مسئولانه و ادغام مفاهیم شهروندی در فرایند یاددهی–یادگیری بیشترین تاثیر را بر شکل گیری رفتارهای مسئولانه و مشارکت اجتماعی دانش آموزان دارد.در مجموع، پژوهش حاضر تاکید می کند که تحقق مدرسه پایدار مستلزم رویکردی نظام مند و یکپارچه است که ابعاد آموزشی، فرهنگی و مدیریتی را هم زمان در بر گیرد. مدل پیشنهادی می تواند چارچوبی عملی برای سیاست گذاران و مدیران آموزشی در جهت تقویت مسئولیت پذیری اجتماعی و تربیت شهروندان فعال و آگاه فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

مدرسه پایدار ، مسئولیت پذیری اجتماعی ، یادگیری شهروندی ، رهبری مسئولانه ، فرهنگ سازمانی ، مشارکت اجتماعی ، مدیریت منابع آموزشی