هوش مصنوعی و آینده هویت تربیتی دانش آموزان در نظام آموزش و پرورش

پژوهش حاضر به بررسی عمیق تاثیرات متحول کننده هوش مصنوعی (AI) بر فرآیند شکل گیری و تحول هویت تربیتی دانش آموزان در عصر دیجیتال می پردازد. با توجه به نفوذ روزافزون فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی در تمامی ابعاد آموزش، از شخصی سازی محتوای درسی گرفته تا سیستم های ارزشیابی و راهنمایی شغلی، درک پیامدهای بلندمدت این فناوری بر ساختار هویتی دانش آموزان امری حیاتی است. هویت تربیتی که شامل مولفه هایی چون خودانگاره تحصیلی، ارزش های اخلاقی مرتبط با یادگیری، نقش اجتماعی فرد در محیط آموزشی و مسیر شغلی مطلوب است، دیگر صرفا تحت تاثیر تعاملات انسانی و محیط های سنتی شکل نمی گیرد؛ بلکه توسط الگوریتم ها، داده های کلان و تجارب تعاملی با سامانه های هوشمند مورد بازتعریف قرار می گیرد. این مقاله با رویکردی کیفی و تحلیلی، ابعاد مختلف این تاثیرات را واکاوی می کند. تاکید اصلی بر دوگانگی فرصت ها و تهدیدها استوار است؛ از یک سو، هوش مصنوعی پتانسیل بی نظیری برای تقویت توانمندی های شناختی و ایجاد مسیرهای یادگیری انفرادی فراهم می آورد که می تواند منجر به خودشکوفایی فردی شود. از سوی دیگر، اتکای بیش از حد به توصیه های الگوریتمی، خطر یکسان سازی هویتی، تضعیف استقلال فکری، و بحران های مربوط به حریم خصوصی و مالکیت داده های هویتی را به همراه دارد. تحلیل نشان می دهد که هویت تربیتی آینده دانش آموزان تابعی از نحوه ادغام هوش مصنوعی در بافت اجتماعی-فرهنگی آموزش خواهد بود. در صورتی که ملاحظات اخلاقی، انسانی و تربیتی در طراحی و پیاده سازی سامانه های هوشمند لحاظ نشود، ممکن است شاهد کاهش حس عاملیت (Agency) و اصالت در فرآیند یادگیری باشیم. این پژوهش با بررسی چالش هایی نظیر سوگیری های الگوریتمی در ارزیابی استعدادها، تاثیر هوش مصنوعی بر روابط معلم-دانش آموز، و تغییر پارادایم های ارزشی در آموزش، راهکارهایی برای هدایت این تحول به سمت پرورش هویت های تربیتی مقاوم، خلاق و مسئولیت پذیر ارائه می دهد. نتیجه گیری حاکی از آن است که آموزش و پرورش باید رویکردی فعالانه در برابر این فناوری اتخاذ کند و بر سواد هوش مصنوعی و پرورش مهارت های انتقادی تمرکز نماید تا اطمینان حاصل شود که هویت تربیتی دانش آموزان به جای تقلید ماشینی، بر اساس تفکر اصیل انسانی بنا شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، هویت تربیتی ، یادگیری شخصی سازی شده ، آموزش آینده ، چالش های اخلاقی هوش مصنوعی ، عاملیت دانش آموز