بازی سازی در آموزش راهی برای افزایش انگیزش و مهارت ها

در دوران معاصر، نظام های آموزشی در سراسر جهان با بحران های متعددی دست وپنجه نرم می کنند که از میان آن ها، کاهش انگیزش تحصیلی فراگیران، ضعف در یادگیری عمیق و معنادار، افت مهارت های عملی و کاربردی، و همچنین چالش های ناشی از گسترش آموزش مجازی به ویژه در محیط مدارس دولتی، از برجسته ترین مسائل به شمار می روند. نظام آموزش وپرورش ایران نیز به عنوان یک نظام آموزشی گسترده با بیش از چهارده میلیون دانش آموز و نزدیک به یک میلیون معلم در سطوح مختلف، با این چالش ها به طور جدی روبه رو بوده و هست. در این میان، رویکرد بازی سازی یا گیمیفیکیشن که به معنای بهره گیری از مکانیزم ها، ساختارها و عناصر دنیای بازی در محیط های غیربازی نظیر کلاس های درس است، به عنوان یکی از نوآورانه ترین و پربازده ترین رویکردهای تربیتی مورد توجه پژوهشگران، سیاست گذاران و مربیان تعلیم وتربیت قرار گرفته است.بازی سازی آموزشی بر این فرض بنیادین استوار است که انسان ذاتا موجودی بازی گر است و ساختارهای بازی از قبیل امتیازدهی، رتبه بندی، چالش محوری، بازخورد فوری، پاداش و دستاورد، قادرند محیط یادگیری را از یک فضای انفعالی و کسالت آور به محیطی پویا، جذاب، مشارکت محور و اثربخش تبدیل کنند. شواهد پژوهشی گسترده ای که در دهه های اخیر در این حوزه تولید شده اند، نشان می دهند که اجرای درست و اصولی بازی سازی می تواند میزان درگیری شناختی، انگیزش درونی، یادداری مطالب، توسعه مهارت های حل مسئله، همکاری گروهی و خلاقیت دانش آموزان را به صورت چشمگیری افزایش دهد.از سوی دیگر، ظهور و گسترش آموزش مجازی که در پی پاندمی کووید-۱۹ شتاب بسیار زیادی پیدا کرد، دستگاه آموزش وپرورش ایران را با واقعیت هایی تازه مواجه ساخت که بسیاری از آن ها در قالب چالش های ساختاری، فرهنگی، اقتصادی و تکنولوژیکی بروز پیدا کردند. مدارس دولتی در این فرایند بیشترین آسیب را متحمل شدند؛ چراکه نه از زیرساخت های فناوری مناسب برخوردار بودند، نه معلمان شان آموزش های کافی برای تدریس مجازی دیده بودند، و نه خانواده های دانش آموزان توانایی تامین ابزارهای لازم را داشتند.این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با مرور نظام مند ادبیات پژوهشی موجود، در پی آن است تا ضمن تبیین مفهومی و نظری بازی سازی آموزشی، مبانی روان شناختی و تربیتی آن را بررسی کرده، اثربخشی این رویکرد را بر انگیزش و مهارت آموزی دانش آموزان تحلیل نماید و در نهایت راهکارهایی برای بهره گیری از بازی سازی در برطرف کردن چالش های آموزش مجازی مدارس دولتی ارائه دهد. نتایج حاصل از این پژوهش می تواند برای سیاست گذاران آموزشی، مدیران مدارس، معلمان و طراحان برنامه درسی مفید و راهگشا باشد.

کلیدواژه ها:

بازی سازی آموزشی ، گیمیفیکیشن ، انگیزش تحصیلی ، آموزش مجازی ، مدارس دولتی ، یادگیری الکترونیکی ، مهارت آموزی ، آموزش وپرورش ایران ، فناوری آموزشی ، یادگیری تعاملی