پرورش علاقه به علوم زیستی از طریق آموزش تعاملی در مدارس متوسطه

علوم زیستی به عنوان دانش پایه درک حیات، یکی از ارکان اصلی نظام آموزشی در سراسر جهان محسوب می شود. با این حال، رویکردهای سنتی آموزش این علوم که مبتنی بر انتقال یک سویه اطلاعات، حفظ مفاهیم انتزاعی و تاکید بر ارزیابی های پایانی است، اغلب در ایجاد علاقه و درک عمیق در میان دانش آموزان ناتوان بوده و منجر به کاهش انگیزه و ترک تحصیل در رشته های مرتبط می شود. این پژوهش با هدف بررسی راهکارهای موثر پرورش علاقه پایدار به علوم زیستی از طریق پیاده سازی روش های آموزش تعاملی طراحی شده است. آموزش تعاملی به عنوان پارادایمی که در آن یادگیرنده نقش فعال و سازنده در فرآیند یادگیری دارد، می تواند با درگیر کردن حسی، شناختی و عملی دانش آموز، مفاهیم پیچیده زیستی را ملموس و جذاب سازد.روش این پژوهش، ترکیبی (آمیخته) از نوع طرح تکمیلی متوالی است. در مرحله کیفی، با روش تحلیل محتوا، پیشینه پژوهش های داخلی و خارجی و مبانی نظری بررسی شد. در مرحله کمی، از روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون پس آزمون با گروه کنترل استفاده گردید. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پایه یازدهم رشته علوم تجربی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۶۰ دانش آموز در دو گروه آزمایش (۳۰ نفر) و کنترل (۳۰ نفر) انتخاب شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۲ جلسه تحت آموزش تعاملی مبتنی بر چهارچوب نظری سازنده گرایی، یادگیری فعال و یادگیری مبتنی بر مسئله قرار گرفت. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته انگیزش تحصیلی هارتر (با پایایی آلفای کرونباخ ( \alpha = ۰.۸۹ ) ) و چک لیست مشاهده مشارکت در فعالیت های تعاملی بود. داده ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس (ANCOVA) تحلیل شدند.یافته ها نشان داد که میانگین نمرات علاقه و انگیزش درونی در گروه آزمایش پس از مداخله، به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل بود ( (p < ۰.۰۱) ). تحلیل مشاهدات نیز حاکی از افزایش چشمگیر مشارکت فعال، پرسشگری و همکاری در گروه آزمایش بود. بر اساس مبانی نظری، نتایج موید این دیدگاه است که روش هایی مانند آزمایشگاه های تعاملی و مجازی، شبیه سازی های رایانه ای (نظیر شبیه سازی فرآیند فتوسنتز یا زنجیره انتقال الکترون)، بازی وارسازی (گیمیفیکیشن) مفاهیم ایمنی شناسی، و انجام پروژه های تحقیقاتی کوچک (مانند رصد اکوسیستم محله) با ایجاد موقعیت های یادگیری معنادار، خودکارآمدی دانش آموزان را افزایش داده و علاقه ذاتی آنان را برمی انگیزد. نتیجه گیری نهایی پژوهش حاکی از آن است که بازنگری اساسی در سرفصل ها و روش های تدریس علوم زیستی با محوریت تعامل و فناوری های نوین (واقعیت افزوده، واقعیت مجازی) نه تنها یک انتخاب، که یک ضرورت انکارناپذیر برای تربیت نسل آینده زیست پژوهان و شهروندان آگاه به مسائل زیستمحیطی است. بر این اساس، پیشنهاد می شود برنامه ریزان درسی، فرصت های بیشتری برای آموزش عملی و تجربه محور در نظر گیرند و معلمان با گذراندن دوره های توانمندسازی، به تسهیل گران فرآیند یادگیری تبدیل شوند.

کلیدواژه ها:

علوم زیستی ، آموزش تعاملی ، علاقه تحصیلی ، سازنده گرایی ، فناوری آموزشی ، انگیزش درونی.