بررسی نقش معلم به عنوان تسهیلگر یادگیری در شکل گیری یادگیری خودراهبر و مسئولانه

نظام های آموزشی که در گذشته عمدتا بر انتقال یک سویه دانش و نقش محوری معلم به عنوان منبع اصلی اطلاعات استوار بودند، امروزه با چالش های جدی مواجه شده اند؛ چالش هایی که از یک سو ناشی از رشد شتابان دانش و تغییر مداوم نیازهای فردی و اجتماعی است و از سوی دیگر، از ضرورت پرورش یادگیرندگانی آگاه، مسئول و توانمند برای مواجهه با مسائل پیچیده زندگی فردی و حرفه ای سرچشمه می گیرد. در چنین شرایطی، دیگر صرف انباشت اطلاعات یا موفقیت در آزمون های سنتی نمی تواند تضمین کننده رشد پایدار فرد و جامعه باشد، بلکه آنچه اهمیت می یابد، توانایی یادگیری مستمر، خودهدایت شونده و مسئولانه در طول زندگی است. یادگیری خودراهبر به عنوان یکی از مولفه های اساسی آموزش نوین، ناظر بر فرایندی است که در آن یادگیرنده با آگاهی از نیازها، اهداف و توانایی های خویش، نقش فعالی در برنامه ریزی، اجرا، پایش و ارزشیابی یادگیری خود بر عهده می گیرد. این نوع یادگیری، نه تنها مستلزم مهارت های شناختی همچون تفکر انتقادی، حل مسئله و خودنظم دهی است، بلکه به نگرش ها و ارزش هایی چون احساس مسئولیت، تعهد اخلاقی، انگیزش درونی و اعتماد به توانمندی های فردی نیز وابسته است. از این منظر، یادگیری خودراهبر و مسئولانه به عنوان بنیانی برای یادگیری مادام العمر، مشارکت اجتماعی آگاهانه و رشد شخصیت متعادل تلقی می شود. با وجود این، تحقق یادگیری خودراهبر در محیط های آموزشی به هیچ وجه فرایندی خودبه خودی یا صرفا وابسته به ویژگی های فردی دانش آموزان نیست، بلکه به شدت تحت تاثیر بافت آموزشی، فرهنگ مدرسه و به ویژه نقش و عملکرد معلم قرار دارد. در این چارچوب، نگاه سنتی به معلم به عنوان انتقال دهنده دانش، جای خود را به نگرشی نوین می دهد که معلم را تسهیلگر یادگیری می داند. معلم تسهیلگر نه تنها ارائه دهنده محتوا، بلکه طراح موقعیت های یادگیری، راهنمای فرایند اندیشیدن، حمایت کننده استقلال یادگیرنده و فراهم کننده فرصت هایی برای تجربه، تامل و مسئولیت پذیری است. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به بررسی و تحلیل نقش آموزش مبتنی بر همکاری در کاهش رقابت ناسالم و افزایش همدلی آموزشی پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که معلم به عنوان تسهیلگر یادگیری با ایجاد محیط های فعال، مشارکتی و حمایتی، تقویت خودتنظیمی و انگیزش درونی یادگیرندگان و الگوسازی مسئولیت پذیری، زمینه شکل گیری یادگیری خودراهبر و مسئولانه را فراهم می آورد و یادگیرندگان را برای مدیریت مستقل و موثر فرایند یادگیری و ایفای نقش فعال در جامعه آماده می سازد.

کلیدواژه ها:

معلم ، تسهیل گر ، یادگیری خودراهبر ، مسئولانه ، دانش آموزان