بررسی رابطه بین خودپنداره تحصیلی و میزان مشارکت شناختی در کلاس های فعال

در دهه های اخیر، نظام های آموزشی در سراسر جهان با تحولات بنیادینی در رویکردهای تدریس و یادگیری مواجه شده اند. گذار از الگوهای سنتی آموزش که بر انتقال یک سویه دانش از معلم به دانش آموز تاکید داشت به سوی رویکردهای یادگیرنده محور، سبب شده است مفاهیمی چون «مشارکت فعال»، «درگیری شناختی» و «خودپنداره تحصیلی» در کانون توجه پژوهشگران تعلیم و تربیت قرار گیرند. در این میان، نظریه های سازنده گرایی، نقش مهمی در شکل گیری این تحول ایفا کرده اند؛ نظریه هایی که یادگیری را فرایندی فعال، تعاملی و مبتنی بر ساخت معنا توسط یادگیرنده می دانند. بر اساس این دیدگاه ها، یادگیری زمانی عمیق و پایدار خواهد بود که فراگیران به صورت فعال در فرایندهای شناختی درگیر شوند و فرصت بازاندیشی، تحلیل و کاربرد دانش را داشته باشند. در چنین بستری، «کلاس های فعال» به عنوان یکی از جلوه های عملی رویکردهای نوین آموزشی مطرح شده اند. کلاس فعال محیطی است که در آن دانش آموزان یا دانشجویان صرفا دریافت کننده منفعل اطلاعات نیستند، بلکه از طریق بحث گروهی، حل مسئله، یادگیری مبتنی بر پروژه، یادگیری همیارانه و فعالیت های تعاملی، در ساخت دانش مشارکت می کنند. پژوهش های متعدد نشان داده اند که کلاس های فعال می توانند به ارتقای تفکر انتقادی، افزایش انگیزش درونی، بهبود عملکرد تحصیلی و تعمیق یادگیری منجر شوند. با این حال، میزان بهره مندی فراگیران از چنین محیط هایی یکسان نیست و تفاوت های فردی در ابعاد شناختی و انگیزشی می تواند کیفیت مشارکت آنان را تحت تاثیر قرار دهد.یکی از مهم ترین متغیرهای فردی که می تواند نقش تعیین کننده ای در نحوه تعامل یادگیرنده با محیط آموزشی ایفا کند، «خودپنداره تحصیلی» است. خودپنداره تحصیلی به برداشت و ارزیابی فرد از توانایی ها، شایستگی ها و قابلیت های خود در حوزه های درسی اشاره دارد. این سازه، بخشی از خودپنداره کلی فرد محسوب می شود و به طور خاص به ادراک فرد از عملکرد و توانمندی های تحصیلی اش مرتبط است. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به بررسی رابطه بین خودپنداره تحصیلی و میزان مشارکت شناختی در کلاس های فعال پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که خودپنداره تحصیلی به عنوان یک عامل روانشناختی کلیدی، با ارتقای اعتمادبه نفس، انگیزه و احساس شایستگی، مشارکت شناختی دانش آموزان در کلاس های فعال را تقویت می کند و در نتیجه یادگیری عمیق، فعال و موثر را تسهیل می نماید.

کلیدواژه ها:

خودپنداره ، مشارکت شناختی ، کلاس فعال ، دانش آموزان ، یادگیری