بررسی نقش بازخورد توصیفی و تشویقی در افزایش اعتماد به نفس و بهبود نگرش این دانش آموزان نسبت به درس ادبیات

هدف از پژوهش حاضر، واکاوی نقش بازخوردهای توصیفی و تشویقی در ارتقای اعتمادبه نفس تحصیلی و بهبود نگرش دانش آموزان نسبت به درس ادبیات فارسی است. در نظام های آموزشی نوین، بازخورد به عنوان بخش جدایی ناپذیر فرآیند یادگیری تلقی می شود و نوع ارائه آن می تواند تاثیر عمیقی بر هیجانات، نگرش و خودپنداره یادگیرنده بر جای گذارد. در مقابل رویکرد سنتی که بر نمره دهی و مقایسه تاکید دارد، بازخورد توصیفی با تمرکز بر تلاش، پیشرفت و اصلاح پذیری، موجب احساس حمایت و تشویق در دانش آموز می گردد. این احساس، اساس رشد اعتمادبه نفس و نگرش مثبت نسبت به یادگیری را شکل می دهد. پژوهش حاضر با روش نیمه آزمایشی و طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل انجام گرفت. جامعه آماری شامل دانش آموزان پایه پنجم ابتدایی بود و از میان آن ها ۴۰ نفر به طور هدفمند انتخاب و در دو گروه آزمایش و گواه جایگزین شدند. برای گروه آزمایش، طی یک دوره سه ماهه از بازخوردهای توصیفی، تشویق کلامی و بازخوردهای فرآیندی استفاده شد و نمره دهی عددی حذف گردید. در گروه کنترل، روش سنتی ارزشیابی و بازخوردهای کلی (نظیر “خوب” یا “ضعیف”) اعمال شد. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه اعتمادبه نفس کوپر اسمیت (فرم تحصیلی) و مقیاس نگرش سنج محقق ساخته نسبت به درس ادبیات بود که در دو مرحله (پیش و پس از مداخله) تکمیل شد. داده ها با روش های آمار توصیفی و استنباطی تجزیه و تحلیل گردید. نتایج نشان داد میانگین نمره اعتمادبه نفس و نگرش مثبت در گروه آزمایش، به طور معناداری نسبت به گروه کنترل افزایش یافته است. دانش آموزانی که از بازخوردهای توصیفی و تشویقی بهره مند شدند، درس ادبیات را لذت بخش تر، قابل فهم تر و مرتبط تر با زندگی خود ارزیابی کردند. در مقابل، گروه کنترل تغییر محسوسی در نگرش و عملکرد نداشتند. تحلیل داده های کیفی حاصل از مشاهدات کلاسی نیز حاکی از افزایش جسارت در ابراز نظر، کاهش اضطراب از ارزیابی و شکل گیری فضای صمیمی تر یادگیری در گروه آزمایش بود. در جمع بندی، پژوهش حاضر نشان می دهد بازخورد توصیفی و تشویقی می تواند به منزله ابزاری موثر برای ارتقای سلامت هیجانی، افزایش انگیزش درونی و بهبود نگرش نسبت به درس ادبیات عمل کند. این یافته ها لزوم بازنگری در سیاست های ارزشیابی تحصیلی و آموزش معلمان برای استفاده هدفمند از بازخوردهای کیفی را برجسته می سازد.