بازتعریف نقش معلم پژوهنده در عصر هوش مصنوعی آموزشی

در دهه های اخیر، مفهوم «معلم پژوهنده» به عنوان یکی از رویکردهای بنیادین در اصلاح و بهسازی نظام های آموزشی مطرح شده است. این رویکرد بر این باور استوار است که معلم نه تنها منتقل کننده دانش، بلکه تولیدکننده دانش نیز هست و از طریق پژوهش مستمر در کلاس درس، فرآیندهای یاددهی یادگیری را بهبود می بخشد. اما با ورود هوش مصنوعی به حوزه آموزش، این مفهوم با تحولی ژرف و چندوجهی روبرو شده است؛ تحولی که هم امکانات بی سابقه ای را در اختیار معلمان پژوهنده قرار می دهد و هم چالش های هستی شناختی عمیقی را پیش روی ایشان می نهد.هوش مصنوعی آموزشی، که طیف گسترده ای از فناوری ها شامل سیستم های یادگیری تطبیقی، تحلیل گرهای داده یادگیری، دستیاران مجازی هوشمند، ارزیابی خودکار و محیط های یادگیری شخصی سازی شده را در بر می گیرد، با سرعتی شتابان در حال نفوذ به کلاس های درس سراسر جهان است. این فناوری ها از یک سو قادرند حجم عظیمی از داده های یادگیری را پردازش کنند، الگوهای پیشرفت یا افت تحصیلی دانش آموزان را شناسایی نمایند و مسیرهای یادگیری فردی را طراحی کنند؛ و از سوی دیگر، جایگاه سنتی معلم به عنوان مرجع دانش و مدیر انحصاری فرآیند آموزشی را به چالش می کشند.پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که در این فضای نو، نقش معلم پژوهنده چه تعریف تازه ای می یابد؟ آیا هوش مصنوعی می تواند جایگزین کارکردهای پژوهشی معلم شود، یا برعکس، ابزاری نیرومند برای تعمیق و گسترش این کارکردها به شمار می رود؟ نقش های جدیدی که معلم پژوهنده در عصر هوش مصنوعی باید بپذیرد کدامند، و نظام تعلیم وتربیت ایران برای آماده سازی معلمان در این مسیر چه گام هایی باید بردارد؟این مقاله با رویکردی مرور نظری-تحلیلی، ضمن بررسی ادبیات موجود در حوزه معلم پژوهنده و هوش مصنوعی آموزشی، به تبیین چارچوبی مفهومی برای بازتعریف هویت حرفه ای معلم پژوهنده در این دوران می پردازد. یافته ها نشان می دهد که معلم پژوهنده در عصر هوش مصنوعی باید هم زمان نقش های مفسر داده، طراح تجربه یادگیری، ناقد فناوری، مربی اخلاق دیجیتال و پژوهشگر مشارکتی را ایفا نماید. این نقش های چندگانه نه تنها از اهمیت معلم نمی کاهند، بلکه توقعات حرفه ای از وی را به مراتب پیچیده تر و مسئولیت های او را سنگین تر می سازند. تحقق این تحول مستلزم بازنگری اساسی در برنامه های آموزش ضمن خدمت، سیاست گذاری های کلان آموزشی و فرهنگ سازمانی مدارس است.

کلیدواژه ها:

کلیدواژه ها: معلم پژوهنده ، هوش مصنوعی آموزشی ، یادگیری ماشین در آموزش ، صلاحیت های حرفه ای معلم ، تحول دیجیتال در آموزش وپرورش ، پژوهش عملی ، تعلیم وتربیت هوشمند