عنوان: معلم در عصر هوش مصنوعی: راهنما، ناظر یا قربانی؟ (تحلیل مضمون نقش های حرفه ای معلم در مواجهه با فناوری های هوشمند)

گسترش هوش مصنوعی در نظام های آموزشی، تحولی بنیادین در فرآیند یاددهی - یادگیری ایجاد کرده و نقش سنتی معلم را با چالش ها و فرصت های نوینی مواجه ساخته است. ابزارهای هوش مصنوعی با قابلیت تحلیل داده های آموزشی، شخصی سازی یادگیری و خودکارسازی ارزشیابی، زمینه بازتعریف نقش معلم را فراهم کرده اند. با این حال، نحوه مواجهه نظام آموزشی با این فناوری تعیین کننده آن است که معلم به راهنمای یادگیری، ناظر آموزشی یا قربانی تحول فناورانه تبدیل شود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون، به بررسی تاثیر ابزارهای هوش مصنوعی بر نقش حرفه ای معلمان پرداخته است. یافته ها بر مبنای تحلیل ۴۷ منبع معتبر داخلی و خارجی (۲۰۲۰-۲۰۲۶) در قالب سه مضمون اصلی و دوازده مضمون فرعی سازماندهی شد: ۱) معلم به عنوان راهنمای یادگیری: شامل مضامین فرعی «طراح تجربه یادگیری شخصی سازی شده»، «تسهیل گر تفکر انتقادی»، «پرورش دهنده مهارت های انسانی» و «واسطه معنابخشی به دانش»؛ ۲) معلم به عنوان ناظر آموزشی: شامل «پایشگر کیفیت فناوری»، «تفسیرکننده داده های یادگیری» و «تضمین کننده عدالت آموزشی»؛ ۳) معلم به عنوان قربانی تحول فناورانه: شامل «مستخدم فناوری»، «مدیر منفعل داده»، «حاشیه نشین حرفه ای»، «قربانی شکاف دیجیتالی» و «عامل تنش اخلاقی». نتایج نشان می دهد تحقق نقش راهنمای یادگیری مستلزم توانمندسازی نظام مند معلمان، تدوین چارچوب های سیاستی و اخلاقی شفاف و طراحی برنامه های درسی تلفیقی مبتنی بر رویکرد انسان محور است. در غیر این صورت، توسعه شتابان و بدون برنامه فناوری های هوشمند به تضعیف جایگاه حرفه ای معلم و تقلیل نقش تربیتی او منجر خواهد شد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی در آموزش ، نقش حرفه ای معلم ، یادگیری تطبیقی ، فناوری آموزشی ، تربیت انسان محور ، تحلیل مضمون.