واکاوی پیوند زبان و قدرت در اشعار طنز ابوالقاسم حالت با بهره گیری از رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف

اثرپذیری زبان از مناسبات قدرت همواره با نوعی تمایل ذاتی به پنهان شدن همراه است. آشکارسازی این فرآیند موضوع اصلی رویکردی است که تحت عنوان تحلیل گفتمان انتقادی توسط نورمن فرکلاف معرفی شده است. در این رویکرد که به بررسی متن به عنوان بستر تبلور زبان تاکید دارد، تحلیلگر در آغاز با بهره گیری از الگویی نظام مند به تجزیه متن می پردازد و سپس به تشریح ارتباط متن با بافت اجتماعی آن اقدام می کند؛ آنگاه با استفاده از داده های به دست آمده، ضمن نیم نگاهی به ایدئولوژی های بسط یافته در متن، ارتباط میان داده ها را با مناسبات قدرت در بافت اجتماعی تبیین می نماید. نتایج این بررسی همواره حاکی از آن است که پدیدآورندگان متون گاه ضمن همراهی با خواست گروه های مسلط، به بازتولید مناسبات قدرت می پردازند و گاه افزون بر مخالفت با ایشان، با به چالش کشیدن این مناسبات، دگرسانی در نظم گفتمانی و تسهیل در تغییر اجتماعی را میسر می سازند. رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی اگرچه در بررسی بسیاری از متون کاربرد دارد، اما متون طنز با در بر داشتن دیدگاه های نقادانه نسبت به مسائل اجتماعی و مناسبات قدرت، تناسب بیشتری با آن دارند. جستار پیش روی نیز که با استفاده از منابع کتابخانه ای و به روش توصیفی-تحلیلی صورت گرفته است، به واکاوی پیوند زبان و قدرت در اشعار طنز ابوالقاسم حالت با بهره گیری از رویکرد یادشده پرداخته است. نتایج به دست آمده گویای آن است که شاعر ضمن مخالفت با گفتمان غالب، با به چالش کشیدن مناسبات قدرت موجود در جامعه هم روزگار خود، به ایجاد دگرسانی در نظم گفتمانی و تسهیل در تغییر اجتماعی یاری رسانده است.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان انتقادی ، قدرت ، ایدئولوژی ، شعر طنز ، ابوالقاسم حالت