مطالعه مولفه های اثرگذار در رشد مناسبات تجاری ایران و روسیه در فاصله زمانی ۱۲۸۵-۱۳۳۲ ه. ش.

روابط اقتصادی ایران و روسیه، همواره تابعی از پارادایم سیاسی روسیه در قبال ایران بود. مطابق این پارادایم، تشتت نیروهای سیاسی و تشدید مجادلات سیاسی در ایران، نه تنها به مثابه یک وظیفه رسمی از سوی روسیه تبلیغ می شد، بلکه بهره وری از منافع اقتصادی و تجاری روسیه به ویژه در شمال ایران، از پیامدهای اجتناب ناپذیر چنین سیاستی بود. این پژوهش، با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با مطالعه فراز و فرودهای تجاری میان ایران و روسیه، کوشش می کند به مولفه های تاثیرگذار در رشد مناسبات تجاری میان دو کشور بپردازد. در فاصله زمانی ۱۲۸۵ تا سال ۱۳۳۲، چنان سیاست و اقتصاد ایران به خصوص در روابط با همسایه هایش تنیده است که نمی توان فراز و فرودهای تجاری را بدون در نظر گرفتن تحولات سیاسی نادیده گرفت. در واقع روسیه در دوره پس از مشروطیت در ایران، کماکان نقش سنتی خود در سیاست و اقتصاد شمال ایران را بازی می کرد. با ورود رضا شاه، روسیه به عاملی در جهت تضعیف نقش انگلیس در سیاست های اقتصادی ایران تبدیل شد. هدف تحقیق حاضر، بازشناسی مولفه های پیش برنده مناسبات تجاری ایران و روسیه نظیر جایگاه استراتژیک ایران، منابع نفتی سرشار، بازار نسبتا بزرگ و ساختار نیمه صنعتی و کشاورزی هر دو کشور که باعث تامین نیازهای فی مابین می شد. در فاصله سال های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲، اگر چه در سال های اولیه دهه ۲۰ خورشیدی در هیئت متفقین، شمال ایران را تصرف کرد، اما به زودی با گسترش ملی گرایی در ایران و سیاست ورزی های مدبرانه سیاسیون ایرانی در قبال روسیه، ایران توانست به نقش سنتی روسیه در سیاست و اقتصاد ایران خاتمه دهد.

کلیدواژه ها:

تجارت خارجی ، مناسبات تجاری ، تاریخ روابط اقتصادی ، ایران ، روسیه.