بازتاب جنبش مزدکی در متون سریانی و بیزانسی

نام مزدک به عنوان رهبر جنبش مزدکی نمودی در متون هم عصر با ساسانیان نیافته است ، به همین دلیل بازبینی و تمرکز بر متون همدوره با این جنبش، به خصوص متون سریانی و بیزانسی اهمیت به سزایی دارد. که از این میان می توان به نوشته های یوشع ستون نشین، نویسنده گمنام کرخ بیت سلوک، پروکوپیوس، آگاثیاس، مالالاس و تئوفانس، اشاره نمود. از ویژگی های این متون این بوده که نشانی از نام مزدک در این منابع نیست اما آموزه هایی مانند بدعت گذاری و اشتراک در زن شباهتی موضوعی با جنبش مزدکی آن گونه که در منابع اسلامی آمده دارد. در این مقاله به ارزیابی گزارش های مورخان سریانی و بیزانسی و مقایسه آنها با منابع دوره اسلامی مربوط به جنبش مزدک خواهیم پرداخت. به نظر می رسد آنچه مورخان قرون ۵ و ۶ م. درباره واقعه عصر کواذ/قباد اول مانند بدعت گذاری و اشتراک در زن گفته اند، می تواند به ظاهر همان رویدادهایی باشند که مورخان اسلامی به واقعه مزدک منتسب کرده اند. با اثبات این همانندی و مشابهت می توان نظر برخی پژوهندگان معاصر مبنی یاد نمودن سرکوب مزدکیان توسط نویسندگانی مانند مالالاس و تئوفانس را رد نمود. اما به سبب شباهت داده های متون سریانی با معدود متون اسلامی که از زرادشتگان به عنوان فرقه ای تاثیرگذار بر جنبش مزدکی و نیز واقعه سرکوب مزدکیان در عصر انوشیروان یاد نموده اند می توان داده های این متون را بازتابی از جنبش مزدک دانست و از این جهت در گشودن برخی نکات تاریک و مبهم این جنبش از آنها بهره گرفت.

کلیدواژه ها:

متون سریانی و بیزانسی ، مزدک ، کواذ اول ، ایران ساسانی