جامعه شناسی هنرآموزی و سرمایه فرهنگی بوردیو

پژوهش حاضر با هدف واکاوی جامعه شناختی فرآیند هنرآموزی در نظام آموزشی و نقش آن در بازتولید نابرابری های اجتماعی از منظر نظریه پی یر بوردیو به رشته تحریر درآمده است. هنرآموزی در مدارس، فراتر از انتقال صرف مهارت های تکنیکی، میدانی است که در آن ارزش های فرهنگی، ذائقه های طبقاتی و سرمایه های نمادین بازتولید می شوند. مسئله اصلی این تحقیق، بررسی این موضوع است که چگونه برنامه ی درسی هنر و تعاملات معلم-شاگرد، به جای کاهش شکاف های فرهنگی، به تثبیت موقعیت دانش آموزانی می پردازد که پیشاپیش از «سرمایه فرهنگی» بالایی برخوردارند. روش تحقیق در این مقاله، توصیفی-تحلیلی از نوع غیرآزمایشی است که با بررسی اسنادی و تحلیل متون نظری انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که مفهوم «عادت واره» (Habitus) در دانش آموزان طبقات مسلط، با ساختار «میدان» آموزش هنر در مدرسه همسویی بیشتری دارد؛ امری که منجر به موفقیت ظاهرا «طبیعی» آن ها در فعالیت های هنری می شود. در مقابل، دانش آموزان طبقات پایین تر به دلیل فقدان کدهای فرهنگی لازم، با نوعی طرد نمادین مواجه می گردند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که آموزش هنر در مدارس ایران نیازمند بازنگری در الگوهای ارزیابی و محتوایی است تا از تبدیل شدن هنر به ابزاری برای تمایز طبقاتی جلوگیری شود. این مقاله با ارائه پیشنهادات راهبردی، به ضرورت اتخاذ رویکرد «آموزش هنر منتقدانه» برای تعدیل اثرات بازتولیدی مدرسه تاکید می کند.