بررسی پدیده "فرار از مدرسه" (School Refusal) و روش های مداخله با همکاری خانواده

حضور منظم و مستمر در مدرسه، نه تنها به عنوان یک الزام قانونی و اجتماعی، بلکه به مثابه بستری اساسی برای رشد شناختی، عاطفی و اجتماعی کودکان و نوجوانان تلقی می شود. با این حال، گروهی از دانش آموزان به دلایل مختلف، دچار نوعی پریشانی عاطفی شدید در ارتباط با مدرسه می شوند که به صورت مقاومت یا امتناع مستمر از رفتن به مدرسه یا ماندن در آن خود را نشان می دهد. این پدیده که در ادبیات تخصصی از آن با عنوان "فرار از مدرسه" (School Refusal) یاد می شود، با غیبت های مکرر و بی دلیل که ریشه در اضطراب، ترس یا افسردگی دارد، تفاوت ماهوی داشته و می تواند پیامدهای کوتاه مدت و بلندمدت جبران ناپذیری برای پیشرفت تحصیلی، سلامت روان و آینده شغلی و اجتماعی فرد به دنبال داشته باشد. مقاله حاضر که با رویکردی تحلیلی-تلفیقی و با بهره گیری از آخرین یافته های پژوهشی در حوزه روانشناسی بالینی، روانشناسی تربیتی و مددکاری اجتماعی تدوین شده است، درصدد تبیین چیستی، علل، پیامدها و روش های مداخله در پدیده فرار از مدرسه با تاکید ویژه بر نقش محوری و همکاری خانواده می باشد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که فرار از مدرسه یک اختلال یا پدیده تک عاملی نیست، بلکه محصول تعامل پیچیده عوامل فردی (مانند اختلالات اضطرابی، افسردگی، کمال گرایی مرضی، مشکلات یادگیری)، عوامل خانوادگی (مانند سبک های فرزندپروری ناکارآمد، وابستگی شدید، تعارضات خانوادگی، الگوهای ارتباطی آشفته) و عوامل مدرسه ای (مانند قلدری، فشار تحصیلی، ضعف در مهارت های ارتباطی معلم، محیط ناامن) است. بر این اساس، مداخلات موثر نیز باید ماهیتی چندبعدی و تلفیقی داشته باشند که در صدر آنها، "مداخلات خانواده محور" قرار دارد. این مداخلات شامل آموزش والدین در مورد ماهیت مسئله، اصلاح سبک های فرزندپروری، کاهش وابستگی و تشویق استقلال، بهبود الگوهای ارتباطی، همکاری نزدیک با مدرسه، و مشارکت فعال در فرآیند بازگشت تدریجی دانش آموز به مدرسه (مواجهه سازی تدریجی) است. مقاله در پایان، ضمن اشاره به چالش های فراروی مداخلات، الگویی جامع و گام به گام برای همکاری موثر خانواده، مدرسه و متخصصان سلامت روان در مواجهه با این پدیده ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

فرار از مدرسه ، اضطراب جدایی ، امتناع از مدرسه ، مداخله خانواده محور ، همکاری خانه و مدرسه ، اختلالات اضطرابی ، سلامت روان دانش آموز ، مداخلات شناختی-رفتاری