بررسی نقش آموزش در پرورش مهارت های تفکر انتقادی و توانمندی حل مسئله در دانش آموزان مدارس

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش آموزش در پرورش تفکر انتقادی و حل مسئله در دانش آموزان دوره ابتدایی انجام شد. این مطالعه به روش ترکیبی (کمی و کیفی) و با استفاده از طرح شبه آزمایشی از نوع پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل در بخش کمی و روش پدیدارشناسانه در بخش کیفی صورت پذیرفت. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پایه پنجم و ششم ابتدایی شهرستان های درگزدر سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که از میان آن ها ۱۰۰ نفر به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۵۰ نفر) و کنترل (۵۰ نفر) جایدهی شدند. همچنین برای بخش کیفی، ۲۰ نفر از معلمان آموزش در پرورش و دانش آموزان شرکت کننده در گروه آزمایش به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و مورد مصاحبه عمیق قرار گرفتند.. گروه آزمایش به مدت ۱۴ جلسه ۶۰ دقیقه ای (هفته ای دو جلسه) در معرض برنامه آموزش در پرورش مبتنی بر رویکرد کاوشگری و حل مسئله قرار گرفتند که شامل فعالیت های عملی آزمایشگاهی، پروژه های علمی، بحث های گروهی، و تحلیل موقعیت های مسئله محور بود، در حالی که گروه کنترل تنها برنامه آموزشی معمول و سنتی آموزش در پرورش را دریافت می کرد. تحلیل داده های کمی با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره (مانکوا) و تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر با نرم افزار SPSS-۲۶ انجام شد و داده های کیفی با روش کلایزی و با کمک نرم افزار MAXQDA-۲۰ مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته های پژوهش نشان داد که بین دو گروه آزمایش و کنترل از نظر تفکر انتقادی و مولفه های آن (استنتاج، تشخیص مفروضات، استنباط، تعبیر و تفسیر، و ارزشیابی استدلال ها) و همچنین حل مسئله و مولفه های آن (اعتماد به نفس در حل مسئله، گرایش به رویارویی با مسائل، و کنترل شخصی) تفاوت معناداری وجود دارد شناسایی ۶ مضمون اصلی شامل "توسعه مهارت های استدلال و تحلیل"، "افزایش توانایی پرسشگری و کاوشگری"، "بهبود مهارت های حل مسئله عملی"، "تقویت اعتماد به نفس در مواجهه با مسائل علمی"، "افزایش علاقه به یادگیری آموزش در پرورش " و "توسعه نگرش علمی و انتقادی به پدیده ها" گردید. نتایج این پژوهش بر اثربخشی قابل توجه آموزش در پرورش با رویکرد کاوشگری و مسئله محور در پرورش تفکر انتقادی و حل مسئله دانش آموزان تاکید دارد و نشان می دهد که این رویکرد می تواند به عنوان یک روش موثر در برنامه درسی آموزش در پرورش مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

آموزش آموزش در پرورش ، تفکر انتقادی ، حل مسئله ، رویکرد کاوشگری ، دانش آموزان ابتدایی ، یادگیری فعال