جایگاه معاونت آموزش در بازتولید یا کاهش بی انگیزگی تحصیلی دانش آموزان: تحلیلی از اقتدار نهادی، برنامه ریزی آموزشی و سلامت روان مدرسه

مسئله اصلی این پژوهش، تحلیل نقش دوسویه و پیچیده معاونت آموزش در مناطق آموزش و پرورش ایران است که می تواند هم به عنوان عامل بازتولید بی انگیزگی تحصیلی و هم به عنوان کاتالیزوری برای کاهش آن عمل کند. بی انگیزگی تحصیلی به عنوان یک پدیده چندبعدی، تنها ناشی از ویژگی های فردی دانش آموز نیست، بلکه متاثر از ساختارهای کلان نهادی، کیفیت برنامه ریزی آموزشی و فضای روانی-اجتماعی مدرسه است. در این میان، معاونت آموزش به عنوان حلقه واسط میان سیاست های کلان وزارتخانه و اجرای عملی در مدرسه، با اعمال اقتدار نهادی خود از طریق سازوکارهایی مانند طراحی برنامه درسی متمرکز، نظارت ارزیابی های پرشمار، تعیین شاخص های عملکرد کمی و تخصیص منابع، به طور مستقیم و غیرمستقیم بر انگیزش دانش آموزان اثر می گذارد. هدف این پژوهش، تحلیل نظری این نقش و شناسایی مکانیسم هایی است که از طریق آنها سیاست ها و اقدامات معاونت آموزش می تواند به ایجاد یا تشدید احساس بی کفایتی، بی معنایی و بی اختیاری در دانش آموزان منجر شود یا بالعکس، بستری برای تجربه شایستگی، استقلال و ارتباط فراهم آورد. روش پژوهش، تحلیلی-نظری با رویکردی کیفی است که با مطالعه اسناد بالادستی، پژوهش های پیشین و تحلیل نظری مکانیسم های نهادی عمل می کند. یافته ها در قالب پنج محور سیاستی-نهادی ارائه می شود: ۱) تناقض ذاتی بین اقتدار متمرکز نهادی و نیازهای خودمختاری دانش آموز، ۲) برنامه ریزی درسی غیرمنعطف و گسست از زندگی معنادار یادگیرنده، ۳) ارزیابی های پاداش محور و تهدیدکننده سلامت روان، ۴) نابرابری در تخصیص امکانات و تشدید بی عدالتی آموزشی، و ۵) غفلت از نقش مدرسه به عنوان بوم سازگان سلامت روان. نوآوری این مقاله در تلفیق چارچوب های روان شناسی انگیزش، جامعه شناسی آموزش و برنامه ریزی آموزشی برای تحلیل یک نهاد اجرایی میانی و همچنین ارائه تحلیلی دیالکتیک از نقش دوگانه معاونت آموزش است.