تحول در علوم تربیتی با ورود هوش مصنوعی: فرصت ها، چالش ها و افق های نوین آموزش

تحول دیجیتال در دهه های اخیر، بسترهای نوینی را برای بازاندیشی در مفاهیم، رویکردها و کارکردهای علوم تربیتی فراهم ساخته است؛ به گونه ای که ورود هوش مصنوعی به عرصه آموزش، نه تنها شیوه های یاددهی–یادگیری را متحول کرده، بلکه پارادایم های سنتی تعلیم و تربیت را نیز با چالش های بنیادین مواجه نموده است. هدف از این مقاله، بررسی تحلیلی نقش هوش مصنوعی در ایجاد دگرگونی های ساختاری در علوم تربیتی با تمرکز بر فرصت ها، چالش ها و افق های نوین نظام های آموزشی است. این پژوهش با رویکردی توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر مطالعات میان رشته ای، به تبیین ظرفیت های هوش مصنوعی در شخصی سازی فرایند یادگیری، بهینه سازی ارزشیابی آموزشی، ارتقای کیفیت تدریس و تسهیل تصمیم گیری های آموزشی می پردازد.یافته ها نشان می دهد که بهره گیری هدفمند از فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی می تواند منجر به افزایش کارایی نظام های آموزشی، توسعه یادگیری تطبیقی، بهبود تعاملات یادگیرنده–یاددهنده و تقویت مهارت های شناختی و فراشناختی در دانش آموزان گردد. با این حال، چالش هایی نظیر مسائل اخلاقی، حریم خصوصی داده های آموزشی، وابستگی فناورانه، نابرابری دسترسی و تهدید نقش های سنتی معلمان نیز از جمله پیامدهای قابل تامل این تحول فناورانه محسوب می شوند. در این راستا، ضرورت بازتعریف نقش معلم به عنوان تسهیل گر یادگیری، طراحی سیاست های آموزشی هوشمند و توسعه سواد دیجیتال در میان کنشگران آموزشی بیش از پیش احساس می شود.در نهایت، مقاله حاضر بر این نکته تاکید دارد که آینده آموزش در گرو تعامل سازنده میان انسان و ماشین بوده و ادغام هوشمندانه هوش مصنوعی در نظام های تربیتی، مستلزم نگاهی جامع، انتقادی و آینده نگر در برنامه ریزی های آموزشی است؛ نگاهی که بتواند ضمن بهره برداری از فرصت های فناورانه، چالش های احتمالی را نیز به صورت مسئولانه مدیریت نماید.