تحول در برنامه ریزی درسی با تاکید بر شایستگی های قرن بیست ویکم

جهان معاصر با سرعت بی سابقه ای در حال تغییر و تحول است و پیچیدگی ها، عدم قطعیت ها و چالش های نوظهوری را پیش روی نسل جوان قرار داده که پیش تر بی سابقه بوده است. در چنین شرایطی، پرسش از چیستی، چرایی و چگونگی آموزش برای آماده سازی دانش آموزان جهت مواجهه موثر با این جهان پرتلاطم، به یکی از دغدغه های محوری نظام های آموزشی پیشرو تبدیل شده است. برنامه ریزی درسی سنتی که عمدتا بر انباشت محفوظات، انتقال یک طرفه دانش و جداسازی دانش آموزان از واقعیت های زندگی متمرکز بوده است، دیگر نمی تواند پاسخگوی نیازهای پیچیده فردا باشد. در مقابل، رویکردهای نوین برنامه ریزی درسی با تاکید بر پرورش "شایستگی های قرن بیست و یکم" به عنوان چارچوبی جامع و آینده نگر مطرح شده اند که هدف آن تجهیز فراگیران به مجموعه ای از دانش ها، مهارت ها، نگرش ها و ارزش هایی است که آنان را به یادگیرندگان مادام العمر، شهروندانی مسئول و کارآفرینانی خلاق تبدیل کند. مقاله حاضر که با رویکردی تحلیلی-اسنادی و با بهره گیری از آخرین چارچوب های نظری و تجارب بین المللی تدوین شده است، درصدد تبیین ضرورت، مبانی، ابعاد و راهکارهای تحول در برنامه ریزی درسی با تاکید بر شایستگی های قرن بیست و یکم می باشد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که شایستگی های کلیدی قرن بیست و یکم را می توان در چهار حوزه اصلی دسته بندی کرد: ۱) شایستگی های یادگیری و نوآوری (تفکر انتقادی، حل مسئله، خلاقیت، نوآوری، همکاری و ارتباطات)، ۲) شایستگی های سواد دیجیتال (سواد اطلاعاتی، سواد رسانه ای، سواد فناوری اطلاعات و ارتباطات)، ۳) شایستگی های حرفه ای و زندگی (انعطاف پذیری، سازگاری، ابتکار عمل، خودمدیریتی، مهارت های اجتماعی و بین فرهنگی، مسئولیت پذیری) و ۴) شایستگی های شهروندی جهانی (آگاهی از مسائل جهانی، تعامل با فرهنگ های مختلف، تعهد به پایداری و توسعه پایدار). تحقق این شایستگی ها در برنامه درسی، مستلزم دگرگونی های بنیادین در اهداف، محتوا، روش های یاددهی-یادگیری، نقش معلم، شیوه های ارزشیابی و محیط های یادگیری است. مقاله در پایان، ضمن اشاره به چالش های فراروی این تحول بنیادین، راهکارهایی عملی برای طراحی و اجرای برنامه های درسی شایستگی محور در نظام آموزشی ایران ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی درسی ، شایستگی های قرن بیست و یکم ، مهارت های یادگیری و نوآوری ، سواد دیجیتال ، مهارت های زندگی و شغلی ، شهروندی جهانی ، تحول آموزشی ، طراحی یادگیری