نابرابری آموزشی در بستر آموزش مجازی: مطالعه جامعه شناختی بر شکاف دسترسی، مشارکت و پیشرفت تحصیلی

همه گیری کووید-۱۹ آموزش عمومی را در بسیاری از کشورهااز جمله ایران به سمت آموزش مجازی سوق داد و «مدرسه» را به فضای خانه و شبکه های دیجیتال منتقل کرد. این جابه جایی، علاوه بر فرصت هایی مانند تداوم آموزش، مجموعه ای از پیامدهای نابرابر را نیز آشکار و در مواردی تشدید کرد. زیرا کیفیت تجربه آموزشی دیگر صرفا تابع مدرسه و معلم نبود، بلکه به دارایی های اقتصادی، فرهنگی و دیجیتال خانواده، موقعیت جغرافیایی، سرمایه اجتماعی، و ظرفیت نهادی مدارس وابسته شد. مقاله حاضر با رویکردی جامعه شناختی و تحلیلی، نابرابری آموزشی در آموزش مجازی را در قالب سه محور «دسترسی»، «مشارکت» و «پیشرفت تحصیلی» صورت بندی می کند و نشان می دهد چگونه شکاف دیجیتال (در سطوح ابزار، مهارت، شیوه استفاده و انگیزش)، سازوکارهای نظارت و ارزشیابی، و تفاوت سرمایه های خانوادگی به بازتولید نابرابری در مدارس دولتی منجر می شود. در ادامه، پیامدهای اجتماعی-تربیتی (تضعیف تعاملات، فرسایش انگیزه، و نابرابری در حمایت آموزشی) و راهکارهای سیاستی برای کاهش شکاف ها (تضمین حداقل های دسترسی، تقویت سواد دیجیتال، طراحی ارزشیابی عادلانه، و حمایت هدفمند از مناطق محروم) ارائه می گردد.همه گیری کووید-۱۹ آموزش عمومی را در بسیاری از کشورهااز جمله ایران به سمت آموزش مجازی سوق داد و «مدرسه» را به فضای خانه و شبکه های دیجیتال منتقل کرد. این جابه جایی، علاوه بر فرصت هایی مانند تداوم آموزش، مجموعه ای از پیامدهای نابرابر را نیز آشکار و در مواردی تشدید کرد. زیرا کیفیت تجربه آموزشی دیگر صرفا تابع مدرسه و معلم نبود، بلکه به دارایی های اقتصادی، فرهنگی و دیجیتال خانواده، موقعیت جغرافیایی، سرمایه اجتماعی، و ظرفیت نهادی مدارس وابسته شد. مقاله حاضر با رویکردی جامعه شناختی و تحلیلی، نابرابری آموزشی در آموزش مجازی را در قالب سه محور «دسترسی»، «مشارکت» و «پیشرفت تحصیلی» صورت بندی می کند و نشان می دهد چگونه شکاف دیجیتال (در سطوح ابزار، مهارت، شیوه استفاده و انگیزش)، سازوکارهای نظارت و ارزشیابی، و تفاوت سرمایه های خانوادگی به بازتولید نابرابری در مدارس دولتی منجر می شود. در ادامه، پیامدهای اجتماعی-تربیتی (تضعیف تعاملات، فرسایش انگیزه، و نابرابری در حمایت آموزشی) و راهکارهای سیاستی برای کاهش شکاف ها (تضمین حداقل های دسترسی، تقویت سواد دیجیتال، طراحی ارزشیابی عادلانه، و حمایت هدفمند از مناطق محروم) ارائه می گردد.

کلیدواژه ها:

نابرابری آموزشی ، آموزش مجازی ، شکاف دیجیتال ، مدارس دولتی ، سرمایه فرهنگی ، عدالت آموزشی