گذار از کلاس های کانکسی به مدارس احداثی ایمن و تاب آور: چارچوب تصمیم گیری، استانداردهای ساخت و نظام پایش

کلاس های کانکسی، اگرچه در پاسخ سریع به کمبود فضای آموزشی (به ویژه در مناطق روستایی، کم برخوردار، یا پس از سوانح) کارکردی ضطراری داشته اند، اما در افق میان مدت و بلندمدت با چالش هایی جدی مواجه اند: محدودیت های ایمنی در برابر مخاطرات (زلزله، آتش سوزی، باد و سیلاب)، ضعف آسایش حرارتی و کیفیت هوای داخل، آسیب پذیری در برابر فرسودگی و تخریب، دشواری نگهداشت، و نیز اثرات منفی بر کرامت آموزشی و عدالت فضایی. در استان کرمانشاه به عنوان یکی از پهنه های پرخطر لرزه ای کشورتجربه زلزله سرپل ذهاب ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (M۷.۳) نشان داد که مدارس تازه ساز و یا مقاوم سازی شده عمدتا عملکرد مطلوب تری نسبت به سازه های بنایی قدیمی و بدون محصورسازی داشته اند. گزارش ارزیابی میدانی پسازلزله نیز بر سهم بالاتر آسیب در مدارس بنایی غیرمسلح قدیمی و بر اهمیت عملکرد «قابلیت بهره برداری فوری (Immediate Occupancy) برای تداوم خدمت رسانی آموزشی تاکید می کند. این پژوهش، با تکیه بر چارچوب های بین المللی کاهش خطر بلایا و ایمنی مدارس از جمله چارچوب سندای ۲۰۱۵–۲۰۳۰ و چارچوب جامع ایمنی مدارس ۲۰۲۲–۲۰۳۰و با انطباق با الزامات فنی ملی از جمله استاندارد ۲۸۰۰ و مقررات ملی ساختمان،یک چارچوب تصمیم گیری چندمعیاره برای اولویت بندی جمع آوری کلاس های کانکسی و جایگزینی آن ها با مدارس احداثی ایمن و تاب آور ارائه می دهد. سپس استانداردهای ساخت سازه ای و غیرسازه ای، حریق، سایت، انرژی و بهره برداری و در نهایت نظام پایش و نگهداشت شاخص ها، چرخه ارزیابی، ابزارهای داده محور و سازوکار پاسخ را پیشنهاد می کند. نتیجه این پژوهش گذار موفق، صرفا یک پروژه ساخت وساز نیست بلکه یک برنامه حکمرانی ریسک محور در چرخه عمر دارایی های آموزشی است که باید به صورت هم زمان ایمنی، کیفیت یادگیری، تداوم خدمت، و عدالت فضایی را تضمین کند. کلاس های کانکسی، اگرچه در پاسخ سریع به کمبود فضای آموزشی (به ویژه در مناطق روستایی، کم برخوردار، یا پس از سوانح) کارکردی ضطراری داشته اند، اما در افق میان مدت و بلندمدت با چالش هایی جدی مواجه اند: محدودیت های ایمنی در برابر مخاطرات (زلزله، آتش سوزی، باد و سیلاب)، ضعف آسایش حرارتی و کیفیت هوای داخل، آسیب پذیری در برابر فرسودگی و تخریب، دشواری نگهداشت، و نیز اثرات منفی بر کرامت آموزشی و عدالت فضایی. در استان کرمانشاه به عنوان یکی از پهنه های پرخطر لرزه ای کشورتجربه زلزله سرپل ذهاب ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (M۷.۳) نشان داد که مدارس تازه ساز و یا مقاوم سازی شده عمدتا عملکرد مطلوب تری نسبت به سازه های بنایی قدیمی و بدون محصورسازی داشته اند. گزارش ارزیابی میدانی پسازلزله نیز بر سهم بالاتر آسیب در مدارس بنایی غیرمسلح قدیمی و بر اهمیت عملکرد «قابلیت بهره برداری فوری (Immediate Occupancy) برای تداوم خدمت رسانی آموزشی تاکید می کند. این پژوهش، با تکیه بر چارچوب های بین المللی کاهش خطر بلایا و ایمنی مدارس از جمله چارچوب سندای ۲۰۱۵–۲۰۳۰ و چارچوب جامع ایمنی مدارس ۲۰۲۲–۲۰۳۰و با انطباق با الزامات فنی ملی از جمله استاندارد ۲۸۰۰ و مقررات ملی ساختمان،یک چارچوب تصمیم گیری چندمعیاره برای اولویت بندی جمع آوری کلاس های کانکسی و جایگزینی آن ها با مدارس احداثی ایمن و تاب آور ارائه می دهد. سپس استانداردهای ساخت سازه ای و غیرسازه ای، حریق، سایت، انرژی و بهره برداری و در نهایت نظام پایش و نگهداشت شاخص ها، چرخه ارزیابی، ابزارهای داده محور و سازوکار پاسخ را پیشنهاد می کند. نتیجه این پژوهش گذار موفق، صرفا یک پروژه ساخت وساز نیست بلکه یک برنامه حکمرانی ریسک محور در چرخه عمر دارایی های آموزشی است که باید به صورت هم زمان ایمنی، کیفیت یادگیری، تداوم خدمت، و عدالت فضایی را تضمین کند.

کلیدواژه ها:

کلاس کانکسی ، مدرسه ایمن ، تاب آوری ، استاندارد ۲۸۰۰ ، مقررات ملی ساختمان ، پایش و نگهداشت