نقش آفرینی هوش مصنوعی در مشاوره مدرسه: واکاوی فرصت ها، چالش ها و بازتعریف صلاحیت های حرفه ای مشاوران در عصر تحول دیجیتال

ظهور و گسترش بی سابقه فناوری های هوش مصنوعی، به ویژه از زمان همه گیری کووید-۱۹ و معرفی ابزارهای مولد مانند ChatGPT، تحولی شگرف در تمامی ارکان نظام های آموزشی ایجاد کرده است. در این میان، حرفه مشاوره مدرسه به عنوان یکی از ارکان کلیدی هدایت تحصیلی، شغلی و رشد فردی-اجتماعی دانش آموزان، در خط مقدم این دگرگونی قرار گرفته و با ضرورت بازتعریف نقش ها، کارکردها و صلاحیت های حرفه ای خود مواجه شده است. این مقاله مروری با هدف واکاوی چندبعدی نقش آفرینی هوش مصنوعی در مشاوره مدرسه، به بررسی فرصت ها، چالش ها و افق های نوین پیش روی این حرفه می پردازد. شواهد پژوهشی حاکی از آن است که هوش مصنوعی با ظرفیت های بی نظیر خود در تحلیل داده های حجیم، شخصی سازی فرآیند هدایت تحصیلی-شغلی، ارائه پشتیبانی روان شناختی اولیه از طریق چت بات های هوشمند، خودکارسازی وظایف اداری و زمان بر، و شناسایی زودهنگام دانش آموزان در معرض خطر (مانند افت تحصیلی، ترک تحصیل یا مشکلات عاطفی-رفتاری)، می تواند نقشی تحول آفرین در ارتقای کمی و کیفی خدمات مشاوره مدارس ایفا کند .با این وجود، هم نشینی این فناوری با حرفه مشاوره، چالش های عمیق و چندلایه ای را نیز نمایان ساخته است که از آن جمله می توان به معضلات اخلاقی مرتبط با حریم خصوصی و امنیت داده های فوق العاده حساس دانش آموزان، سوگیری های الگوریتمی که ممکن است کلیشه های ناعادلانه را در فرآیند هدایت تحصیلی بازتولید کنند، خطر کاهش تعاملات انسانی و تقلیل رابطه درمانی به تعامل با ماشین، و مهم تر از همه، ابهام در نقش و کارکرد مشاور مدرسه در مواجهه با سیستم های هوشمند اشاره نمود . یافته های پژوهش های کیفی نشان می دهد که صاحب نظران این حوزه، فرصت های هوش مصنوعی را در چهار مضمون سازمان دهنده شامل همگرایی فناوری با اهداف مشاوره ای، قابلیت شبکه سازی و ارجاع هوشمند، جهانی سازی دسترسی به خدمات مشاوره و ارزش آفرینی شغلی برای مشاوران، و چالش ها را در پنج مضمون شامل شکاف دیجیتال و فاصله استعدادها، امنیت و حریم خصوصی، نگهداری مداوم سیستم ها، عدم قابلیت های یکپارچه سازی و تهدید اصالت رابطه انسانی دسته بندی کرده اند .

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی در مشاوره ، مشاور مدرسه ، هدایت تحصیلی-شغلی هوشمند ، چالش های اخلاقی