نقش عدالت شناختی در خودکارآمدی و انگیزش دانش آموزان

این پژوهش به بررسی نقش پیچیده و چندوجهی «عدالت شناختی» (Cognitive Justice) در شکل گیری و تقویت «خودکارآمدی» (Self-Efficacy) و «انگیزش درونی» (Intrinsic Motivation) دانش آموزان در بافت نظام آموزشی ایران می پردازد. با توجه به تحولات اخیر در فهم ماهیت یادگیری و ضرورت رویکردهای انسان محور، مفهوم عدالت فراتر از توزیع منابع مادی (عدالت رویه ای و توزیعی) به حوزه ادراک و شناخت معطوف شده است. مسئله اصلی این تحقیق، نادیده انگاشتن تاثیرات ساختارهای ادراکی و معرفتی مدارس بر احساس شایستگی و تمایل ذاتی دانش آموزان به یادگیری است. هدف این مقاله، ارائه یک چارچوب تحلیلی-مفهومی تلفیقی است که بتواند سازوکار تاثیرگذاری عدالت شناختی (شامل حق مشارکت در تفسیر، اعتباربخشی به تجربیات زیسته، و دسترسی برابر به منابع شناختی موثر) را بر مولفه های کلیدی روانشناختی آموزش تبیین کند. چارچوب نظری این پژوهش بر تلفیق مدل خودکارآمدی بندورا، نظریه خودتعیین گری (SDT) دسی و رایان، و مفاهیم عدالت معرفتی و زیبایی شناسی تربیتی آیزنر استوار است. روش تحقیق، تحلیلی-مفهومی بوده و با استفاده از روش گردآوری منابع کتابخانه ای و تحلیل متون تخصصی در حوزه های روانشناسی تربیتی، فلسفه آموزش و جامعه شناسی معرفت انجام شده است. یافته های مفهومی نشان می دهند که محیط هایی که به طور شناختی عادلانه تلقی می شوند (جایی که صدای دانش آموز شنیده شده، دانش او به عنوان ابزار ارزشمند تلقی شده و او امکان خلق معنا را دارد)، به طور معناداری سطح خودکارآمدی را افزایش داده و منجر به انتقال از انگیزش کنترل شده به انگیزش درونی می شوند. نتیجه گیری اصلی این است که عدالت شناختی نه یک پیش شرط اخلاقی، بلکه یک متغیر مستقل حیاتی برای بهینه سازی پیامدهای یادگیری است. این پژوهش راهکارهایی برای سیاست گذاران آموزشی جهت نهادینه سازی فرهنگ مشارکت معرفتی و اعتبارسنجی شناختی در مدارس ایرانی ارائه می دهد.