زنان در متن و حاشیه: بازخوانی گفتمان فمینیستی در ادبیات داستانی فارسی از انقلاب اسلامی تا دهه سوم (۱۳۸۸-۱۳۵۷) با رویکرد لاکلائو و موفه مطالعه موردی: چراغ ها را من خاموش می کنم و زوال کلنل

ادبیات داستانی فارسی پس از انقلاب اسلامی۱۳۵۷به بستری برای بازنمایی هویت زنان و چالش های آنان درجامعه ایران تبدیل شده است. درحالی که پژوهش های پیشین عمدتا به توصیف جایگاه زنان در این متون پرداخته اند، تحلیل آن ها بر اساس رویکرد تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این مقاله باروش توصیفی تحلیلی و بهره گیری از تحلیل گفتمان انتقادی، به بررسی نحوه مفصل بندی گفتمان زنان، دال های مرکزی و شناور، در دو رمان چراغ ها را من خاموش می کنم اثر زویا پیرزاد و زوال کلنل اثر محمود دولت آبادی می پردازد. این تحلیل در بستر۲۰متن داستانی هم عصر و مرتبط با این دو رمان انجام شده تا جایگاه این آثار در گفتمان ادبی پس از انقلاب به درستی ارزیابی شود. تحلیل گفتمان به عنوان رویکردی میان رشته ای برای واکاوی پیوند میان زبان، قدرت، ایدئولوژی و هویت درساختار متون ادبی به کارگرفته شده است. این دو اثر با توجه به میزان تاثیرگذاری، بازنمایی هویت زنانه و پیوند با ساختارهای قدرت و ایدئولوژی برگزیده شده اند. نتایج نشان می دهد که در چراغ ها را من خاموش می کنم، زنان در بستر زندگی روزمره و خانوادگی بازنمایی شده اند و نوعی مقاومت نرم در برابر گفتمان مردسالارانه را بازتاب می دهند؛ درحالی که در زوال کلنل، بازنمایی زنان در فضای سرکوب گر سیاسی و ایدئولوژیک شکل گرفته است. این تمایز بیانگر تاثیر شرایط تاریخی اجتماعی بر نوع بازنمایی زنانه در این آثار است. هویت زنانه در این متون، حاصل برهم کنش نیروهای گفتمانی، هژمونی های حاکم و استراتژی های گوناگون چانه زنی زبانی است.

کلیدواژه ها:

ایدئولوژی جنسیتی ، بازنمایی هویتی زنانه ، برساخت اجتماعی ، سوژگی زنانه ، مفصل بندی گفتمانی.