ساختار- کارگزار در سیاست گذاری دولت های احمدی نژاد و روحانی برای مواجهه با چالش های هسته ای

پژوهش حاضر درصدد است از چشم انداز نظریه سیستمی دیوید ایستون، عملکرد دو دولت محمود احمدی نژاد و حسن روحانی را در قبال انرژی هسته ای مورد ارزیابی تطبیقی قرار دهد. سوال اصلی پژوهش این است که، آیا عوامل سیستمی موجب تفاوت رویکرد دولت های احمدی نژاد و روحانی نسبت به انرژی هسته ای شده است ؟ فرض بر آن است که با عنایت به تاثیر سیستمیک داخلی و بین المللی، و تقدم ساختار نظام داخلی و بین المللی بر تصمیم گیرندگان سیاست خارجی، علی رغم تفاوت و اختلاف سیاسی احمدی نژاد و روحانی، رویکرد دو رئیس جمهور نسبت به انرژی هسته ای تفاوت چندانی نداشته است. روش پژوهش این رساله تبیینی و با بهره گیری از مکانیزم علی- ساختاری می باشد. نتایج نشان داد، دولت احمدی نژاد از همان ابتدا به قطع رابطه و بی توجهی به قدرت های بزرگ و بی تفاوتی به تحریم های اعمالی از سوی سازمان ملل متحد و دولت ایالات متحده آمریکا، سیاستگذاری هسته ای خود را در پیش گرفت. اما با به قدرت رسیدن حسن روحانی، هرچند مسیر تعامل با قدرت های های بزرگ در ارتباط با انرژی هسته ای را در پیش گرفت و در نهایت به توافقی تحت عنوان برجام با قدرت های بزرگ دست یافت؛ اما در نهایت به همان سیاست و جهت گیری روی آورد که دولت احمدی نژاد در پیش گرفته بود. دلیل مشابهت سیاستگذاری هسته ای دو دولت با دو دیدگاه سیاسی متفاوت را باید در ساختار نظام بین الملل جستجو کرد. رفتار دولت روحانی در قبال قدرت های بزرگ، در موضوع انرژی هسته ای، بعد از خروج ایالات متحده آمریکا از برجام، در همان مسیری قرار گرفت که پیش تر توسط دولت احمدی نژاد آن مسیر تجربه شده بود. با عنایت به تقدم ساختار بر عاملان سیستم بین المللی، دیدگاه سیاسی و تعلقات جناحی و حزبی در سیاستگذاری خارجی دولت جمهوری اسلامی ایران در موضوع انرژی هسته ای، تاثیری در سیاستگذاری های مربوط به این موضوع ندارد و این ساختار سیستم بین المللی است که تعیین کننده رفتار سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در مورد انرژی هسته ای است.

کلیدواژه ها:

نظریه سیستم ها ، انرژی هسته ای ، ساختار سیاسی ، سیاست خارجی ، ایران ، آمریکا ، برجام ، حسن روحانی ، محمود احمدی نژاد.