جنگ تحمیلی ۱۲روزه و بازاندیشی در نظام امنیتی منطقه خلیج فارس

پژوهش حاضر در چارچوب نظری «مجتمع امنیتی منطقه ای»، به بررسی تاثیر جنگ تحمیلی ۱۲روزه اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران در خرداد ۱۴۰۴ بر بازآرایی نظم امنیتی خلیج فارس می پردازد. هدف اصلی پژوهش واکاوی این مساله است که چگونه یک منازعه کوتاه مدت اما پرپیامد، به مثابه یک «شوک راهبردی»، موجب تغییر در برداشت های امنیتی و بازتعریف جایگاه بازیگران منطقه ای شده است. مساله اصلی پژوهش آن است که: جنگ تحمیلی ۱۲روزه اسرائیل علیه ایران چگونه موجب بازاندیشی در نظم امنیتی خلیج فارس و تغییر در الگوهای همکاری و تهدید میان کشورهای عربی شده است؟ بر این اساس، فرضیه پژوهش بیان می کند که این جنگ با آشکارسازی ناتوانی الگوهای امنیتی پیشین و برجسته سازی تهدید هژمونیک اسرائیل، زمینه ساز گذار به نظمی خودبنیاد با محوریت تعامل عمل گرایانه با ایران شده است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و با اتکاء به منابع کتابخانه ای و اسناد بین المللی، تلاش شده است تا تحولات امنیتی منطقه در پرتو نظریه مجتمع امنیتی منطقه ای تحلیل گردد. این چارچوب نظری امکان فهم چندلایه ای از روابط دوستی و دشمنی، امنیت سازی و نقش قدرت های فرامنطقه ای در شکل دهی به نظم منطقه ای را فراهم می سازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که جنگ ۱۲روزه موجب برجسته شدن رفتار توسعه طلبانه و غیرقابل پیش بینی اسرائیل از یک سو، و اثبات توان بازدارندگی ایران از سوی دیگر شده است. این تحول، محاسبات امنیتی کشورهای عربی خلیج فارس را به شکل بنیادین تغییر داده و ایران را نه به عنوان یک تهدید ایدئولوژیک، بلکه به عنوان یک بازیگر توازن بخش ضروری برای مهار هژمونی اسرائیل به رسمیت شناخته است. همچنین، این جنگ موجب افزایش توجه به خوداتکایی دفاعی، تنوع سازی روابط با قدرت های بزرگ و شکل گیری گفتمان های جدید پیرامون همکاری درون منطقه ای شده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که نظم نوظهور امنیتی خلیج فارس نمونه ای عینی از گذار از «امنیت سازی مبتنی بر دشمن سازی» به سمت «امنیت سازی مبتنی بر منافع ملی و ثبات جمعی» است. تثبیت این نظم نوین منوط به نهادینه سازی تعامل عمل گرایانه و مشارکت جویانه با ایران در معماری امنیتی منطقه خواهد بود.

کلیدواژه ها:

جنگ ، نظم امنیتی ، ایران ، اسرائیل ، خلیج فارس ، روابط خارجی ، قدرت نظامی.