بررسی نقش آموزش ادبیات کهن فارسی در تقویت هویت فرهنگی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش آموزش ادبیات کهن فارسی در تقویت هویت فرهنگی دانش آموزان دوره متوسطه انجام شده است. روش تحقیق از نوع توصیفی-پیمایشی بود. جامعه آماری شامل تمامی دبیران زبان و ادبیات فارسی و دانش آموزان دوره متوسطه دوم شهرستان چابهار در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای، ۱۲۰ دبیر و ۳۸۰ دانش آموز انتخاب شدند. برای جمع آوری داده ها از دو پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد: پرسشنامه آموزش ادبیات کهن فارسی با ۲۰ گویه و پنج مولفه (آموزش شاهنامه، آموزش مثنوی، آموزش حافظ، آموزش سعدی، و آموزش متون عرفانی) و پرسشنامه هویت فرهنگی با ۲۵ گویه و پنج مولفه (آگاهی از میراث فرهنگی، تعلق به فرهنگ ایرانی-اسلامی، افتخار به مشاهیر ادبی، آشنایی با آداب و رسوم، و تعهد به ارزش های فرهنگی). روایی پرسشنامه ها با استفاده از نظر متخصصان تایید و پایایی آنها با روش آلفای کرونباخ به ترتیب ۸۷/۰ و ۸۹/۰ محاسبه شد. داده ها با استفاده از آزمون های t تک نمونه ای، t گروه های مستقل، تحلیل واریانس یک راهه و ضریب همبستگی پیرسون تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که وضعیت آموزش ادبیات کهن فارسی در مدارس متوسطه شهرستان چابهار در سطح متوسط رو به پایین قرار دارد. همچنین، وضعیت هویت فرهنگی دانش آموزان در سطح متوسط ارزیابی شد. بین آموزش ادبیات کهن فارسی و هویت فرهنگی دانش آموزان رابطه مثبت و معناداری وجود داشت (۵۶/۰=r، ۰۱/۰p<). نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که آموزش ادبیات کهن فارسی ۳۴ درصد از واریانس هویت فرهنگی دانش آموزان را تبیین می کند. از میان مولفه های ادبیات کهن، آموزش شاهنامه با ۳۱/۰=β و آموزش حافظ با ۲۸/۰=β بیشترین نقش را در پیش بینی هویت فرهنگی داشتند. همچنین، بین دیدگاه دبیران و دانش آموزان در مورد نقش ادبیات کهن در تقویت هویت فرهنگی تفاوت معناداری وجود داشت و دبیران نقش بیشتری برای آن قائل بودند. یافته ها نشان داد که دانش آموزان دختر نسبت به پسران، هویت فرهنگی قوی تری داشتند و آموزش ادبیات کهن نیز در دختران تاثیر بیشتری بر هویت فرهنگی داشت. بر اساس یافته های این پژوهش، می توان نتیجه گرفت که آموزش ادبیات کهن فارسی نقش مهمی در تقویت هویت فرهنگی دانش آموزان دارد و توجه بیشتر به این موضوع در برنامه های درسی و روش های تدریس ضروری است.

کلیدواژه ها:

ادبیات کهن فارسی ، هویت فرهنگی ، دانش آموزان متوسطه ، شاهنامه ، حافظ.