مبانی اجتماعی و سیاسی تبدیل قران و تومان عصر قاجاریه به ریال و اسکناس در دوره رضاشاه

این پژوهش به تحلیل مبانی اجتماعی و سیاسی تحول بنیادین نظام پولی ایران در دوره گذار از عصر قاجار به عصر رضاشاه می پردازد. واکاوی عوامل اجتماعی و سیاسی در تغییرات پولی ایران در دوران مذکور در جهت پاسخ گویی بدین پرسش بوده که مبانی اجتماعی و سیاسی گذار از نظام پولی قاجار به دوره رضاشاه چه بوده است؟ بنابر یافته های پژوهش؛ در دوره قاجار، نظام پولی کشور دچار بی ثباتی مزمن و هرج ومرج ساختاری شد. دولت رضاشاه در پاسخ به این میراث نابسامان، با لغو امتیازات خارجی، تاسیس نهادهای ملی مانند بانک ملی ایران و وضع قوانین نوین، به دنبال بازپس گیری حاکمیت پولی و تبدیل پول به نمادی از اقتدار ملی برآمد که این فقط یک اقدام اقتصادی نبود؛ بلکه بخشی جدایی ناپذیر از یک پروژه سیاسی گسترده تر با هدف ایجاد یک دولت متمرکز و مستقل به شمار می رفت. این تحقیق، ضمن بررسی آشفتگی های نظام پولی قاجار، مبانی سیاسی اصلاحات رضاشاه و پیامدهای اجتماعی و فرهنگی این گذار تاریخی را واکاوی می کند. روش تحقیق در مقاله حاضر؛ تاریخی با رویکرد کیفی بوده، اطلاعات مورد نیاز به شیوه کتابخانه ای گردآوری شده که پس از تطبیق، به توصیف و تحلیل داده ها منجر شده است. نتایج نشان می دهد که اگرچه این اصلاحات در دستیابی به اهداف سیاسی خود یعنی تمرکز قدرت و استقلال مالی موفق بود؛ اما در سطح اجتماعی با مقاومت های فرهنگی عمیقی روبه رو شد که تداوم استفاده از واحد «تومان» در فرهنگ عامه تا به امروز، نماد بارز آن است.

کلیدواژه ها:

نظام پولی قاجار ، اصلاحات پولی رضاشاه ، بانک ملی ، ریال ، قران و تومان.