نقش هوش مصنوعی و دستیارهای آموزشی هوشمند در شخصی سازی مسیر یادگیری

هوش مصنوعی به عنوان یکی از تاثیرگذارترین فناوری های عصر حاضر، در حال دگرگونی بنیادین نظام های آموزشی و ایجاد ظرفیت های نوینی برای شخصی سازی مسیر یادگیری فراگیران است. شخصی سازی یادگیری، که بر تطبیق محتوا، سرعت، سبک و بازخورد با ویژگی ها و نیازهای منحصربه فرد هر دانش آموز تاکید دارد، همواره به عنوان یکی از آرمان های دست نیافتنی تعلیم و تربیت مطرح بوده است، اما ظهور و گسترش سریع ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی و دستیارهای آموزشی هوشمند، این آرمان را به واقعیتی عملیاتی تبدیل کرده است. مقاله ی مروری حاضر با هدف واکاوی نظام مند نقش هوش مصنوعی و دستیارهای آموزشی هوشمند در شخصی سازی مسیر یادگیری تدوین شده و می کوشد تا با ترکیب و تلفیق یافته های پژوهشی معتبر، تصویری جامع از ابعاد گوناگون این پدیده ی نوظهور ارائه دهد. در این مقاله، ابتدا به تبیین مفهوم شخصی سازی یادگیری و مبانی نظری آن پرداخته می شود و تمایز آن با رویکردهای سنتی و یکسان نگر آموزش مورد تحلیل قرار می گیرد . سپس، انواع فناوری های هوش مصنوعی به کار گرفته شده در این حوزه، شامل سامانه های آموزش انطباقی، ردیابی دانش، سامانه های تدریس هوشمند، تحلیل گرهای یادگیری، و مدل های زبانی بزرگ مانند چت جی پی تی، بر اساس یافته های مرور نظام مند مطالعات بین المللی دسته بندی و معرفی می شوند . مرور پیشینه ی پژوهشی نشان می دهد که به کارگیری این فناوری ها در آموزش عالی و مدرسه، به طور معناداری به بهبود پیامدهای شناختی، افزایش انگیزه و درگیری تحصیلی، و تسهیل فرایند یادگیری در فراگیران منجر شده است. با این حال، پژوهش ها همچنین بر چالش ها و محدودیت های جدی در این مسیر از جمله مسائل اخلاقی و حریم خصوصی داده ها، خطر وابستگی بیش از حد به هوش مصنوعی و تضعیف تفکر مستقل، شکاف دیجیتال و نابرابری در دسترسی، خطاهای الگوریتمی و سوگیری های احتمالی، و نبود چارچوب های ارزیابی استاندارد برای سنجش اثربخشی این ابزارها تاکید کرده اند .

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، شخصی سازی یادگیری ، دستیارهای آموزشی هوشمند ، سامانه های تدریس هوشمند