تحلیل جامعه­ شناختی رابطه پایگاه اقتصادی- اجتماعی و رفتار محیط زیستی ساکنان کلان شهر شیراز

مقدمه: امروزه کلان شهرها با چالش های متعددی در ابعاد کالبدی، زیست محیطی، اجتماعی و فرهنگی مواجه اند. رشد شهرنشینی و جمعیت، پیامدهای زیانباری برای این شهرها بدنبال داشته است. شیراز، به عنوان یکی از کلان شهرهای ایران، با مشکلات زیست محیطی گوناگونی روبروست که سهم انسان در ایجاد آن ها قابل توجه است. این مشکلات ریشه در رفتار مادی گرایانه، سلطه جویانه و توسعه طلبانه انسان معاصر دارند. نظر به اینکه، بخش قابل توجهی از باورها و رفتارهای شهروندان با جایگاه اجتماعی آن ها مرتبط است، پایگاه اقتصادی-اجتماعی یک عامل مهم در شکل گیری رفتار زیست محیطی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی وضعیت رفتار زیست محیطی و ارتباط آن با پایگاه اقتصادی-اجتماعی انجام شده است.روش: این پژوهش با استفاده از روش پیمایشی و ابزار پرسشنامه انجام شده است. جامعه آماری، ساکنان ۱۸ سال به بالای شهر شیراز بود که نمونه ای ۴۰۰ نفری از آن ها با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای متناسب با حجم انتخاب گردید. رفتار محیط زیستی با مقیاس میرفردی و همکاران (۱۳۹۶) و پایگاه اقتصادی-اجتماعی با مقیاس رادمان (۱۳۹۶) سنجیده شد. برای اعتبارسنجی، از اعتبار صوری استفاده شد و پایایی ابزار با روش آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار گرفت که مقدار آن برای رفتار زیست محیطی ۸۵/۰ و برای پایگاه اقتصادی-اجتماعی ۷۲/۰ بود.یافته ها: براساس یافته­ های توصیفی، میانگین پایگاه اقتصادی-اجتماعی پاسخگویان ۳/۱۳ و میانگین رفتار محیط زیستی ۳/۳۷ است. نتایج نشان داد، پایگاه اجتماعی- اقتصادی و سن با رفتار محیط زیستی رابطه مستقیم و معناداری دارند. به علاوه، تفاوت معناداری بین میانگین رفتار محیط زیستی زنان و مردان وجود دارد و زنان، رفتار محیط زیستی مسئولانه تری دارند. همچنین، بین رفتار محیط زیستی با توجه به میزان تحصیلات، میزان تحصیلات پدر، میزان تحصیلات مادر و وضعیت تاهل، تفاوت معناداری وجود دارد. افراد با تحصیلات دکتری، تحصیلات دکتری پدر و مادر و متاهل ها، رفتار محیط زیستی مسئولانه تری دارند. تحلیل رگرسیونی نشان داد متغیرهای مستقل مورد بررسی توانستند ۱۴ درصد از تغییرات متغیر وابسته را تبیین کنند.نتیجه گیری: بررسی نقش پایگاه اقتصادی- اجتماعی در رفتار محیط زیستی، نیازمند توجه به تمایزات درون پایگاهی و نوع رفتارهای محیط زیستی است. در جامعه مورد مطالعه، طبقات متوسط و بالاتر رفتار مسئولانه تری نسبت به محیط زیست گزارش کردند. از آنجا که محرومیت های اقتصادی و اجتماعی بر اولویت بندی و رفتار افراد نسبت به محیط زیست تاثیر می گذارد، اجرای سیاست هایی برای کاهش فقر و ارائه آموزش های موثر برای تغییر نگرش و رفتار زیست محیطی ضروری به نظر می رسد. همچنین، استفاده از ظرفیت های آموزش رسمی و غیررسمی می تواند در تقویت نگرش ها و ترویج رفتارهای مسئولانه زیست محیطی نقش مهمی داشته باشد و به ویژه جوانان و نوجوانان را به سمت این گونه رفتارها سوق دهد.

کلیدواژه ها:

رفتار محیط زیستی ، پایگاه اقتصادی- اجتماعی ، شیراز